't Reilen en zeilen in de schrieverij nao 1956

Ontwikkelings in de literatuur kuw niet lös zien van veraanderings in de maatschappij. Schrievers verwoordt, wat as ter leeft in heur en bij de meinsen um heur hen.Mit de koomst van de Drentse Schrieverskring (DSK) - 1953, waorbij Nijenhuis, Wilms, Huyser van Reenen, Meyboom-Veltman en Naarding het veurtouw eneumen hadden, kwaamp ter een begun van mandieligheid under de schrievers.

Op culturiel gebied was Drenthe, krek as oens hiele laand, in opblui nao de oorlog. En ok de schrievers zöchten het in de samenwarking. Het Maondblad Drenthe bleef bestaon, mar in 1956 waren ‘t Nijenhuis, Heyting en Kuipers die daornaost het maondblad Oeze Volk (OV) oprichtten. Zo kregen de schrievers weer een platform um te publiceren. Tal van ‘metwarkers’ sleuten heur daorbij an. Het wördde een periode van betrekkelijke rust, waorin de schrieverij opbluide.

 

Het boek ‘Bartje’ van Anne de Vries wördde in 1972 op film ezet en kreeg deur de tillevisie laandelijke bekendheid. Gerrit Kuipers schreef in 1984 een Dreintse vertaling van dit boek.

Drentse Taol
Het duurde töt 1987, dat het previnciebestuur vund dat de veulheid van culturele instellings niet goed warkbaar en te veule versnipperd was. Dat leidde töt een samenwarkingsverbaand Kunst- en Cultuur Instituut (KCI). Directeur wördde Leo van Buiten. Ofgeveerdigden van HDG, PBC, Oeze Volk (OV), Opbouw Drenthe, DSK, en later Het Drentse Boek (HDB) kregen daorin een stee. In naovolging van het Achterhoekse ‘Staring-Instituut’ ontstun de behoefte um ok het KCI te vernumen naor een persoon die veule betiekend hadde veur de streektaal. ‘t Wördde ‘Naarding-Instituut’. Later kwaamp daor commotie aover en doe gunk er de name weer of en wördde ‘t ‘Drentse Taol’. Vanuut de DSK deuden mit in ‘t bestuur: Miny Hofsteenge en Tjaart Imbos, van OV namen zitting: Geert Enting en Martha Hadderingh-Veenstra. Drentse Taol wördde een stimulans veur veule prejekten in Drenthe, u.a. verscheiden warkgroepen, gedichtenposters, gedicht-van-de-maond, lesprejekten veur basisschoelen, schriefopdrachten veur schrievers, initiatief veur wagenspel, steun an ‘Drenten in de Vrömde’, uutwisseling mit Vlaandern en Polen, ontwikkeling van een gemienschappelijke spelling veur alle subdialecten in de hiele previncie, ‘t zakwoordenboek, ontwikkeling van het kerkboek mit psalms en gezangen, de Taoltillefoon, meertmaond-dialectmaond, ‘t Drents dictee en de Drentse boekenweek.

Drenthecursus
Harry Slot, Jan Tissing, Anja Schuring, Egbert Meyers en Henk Nijkeuter leidden docenten op veur de Drenthecursus, bestemd veur old- en nei-Drenten. Het eerste cursusboek, Zuudwolde, wördde mit hölpe van veule disciplines samenesteld deur Marga Kool. Dit cursusboek verscheen naotied in vieftien subdialecten. In tal van plaotsen wördden cursussen egeven. Ok het wark van schrievers kreeg daormit almeer bekendheid en boeken wördden goed elezen. Deur de cursussen was er - naost het spellingboek - vraoge naor een haandzaam woordenboek in Dreints. Jan Tissing kwaamp in 1992 - nao veule inzet - mit het ‘Zakwoordenboek DR/NL, NL/DR’, dat naost het ‘Drents Woordenboek’ van Hadderingh en Veenstra en het ‘Klein Drents Woordenboek’ van Jan Kuik, mit grammatica, goed te gebruken is op de cursussen. Deur ziekte en veraandering van wark kwaamp ter in meert 2002 een neie staffunctionaris bij DT: Jan Germs. In ‘t eerst mit Bea Lunsche en nao een jaor mit Abel Darwinkel.

Drentse Schrieverskring
De DSK verienigde tal van schrievers mit verscheiden achtergrond, zowel prozaïsten as poëten. Ok schrievers die in ‘t Nederlaands schreven - áover Drenthe - deuden mitan. Geregeld toog de kring bij mekaar; in ‘t eerste op Grunning an, doe naor Börger en later naor Beilen. Veule schrievers waren productief; het wark wördde bespreuken, der kwamen neie boeken uut. Der wördden warkgroepen evörmd veur tal van prejekten.

Veur de verdieping van het wark wördden der deur schrievers cursussen evolgd (Assen, Börk) en op de bijienkomsten wördden der gastsprekers eneugd. Een neie vörm van publicaties waren de columns in de dagbladen: B.Veenstra, J.Veenstra, G.Nijenhuis, G.Kuipers, M.Hofsteenge, M.Koster en D.Blancke. Dick Blancke, Bonnie Veendorp en Dolf Dijkstra schreven boeken veur kiender.

De miest productieve schriever weur Bart Veenstra. Naost zien wark veur de kraante en Oeze Volk schreef hij verscheiden boeken en tenielstukken (BAMA-producties). En Roel Reijntjes trök - zowel binnen as buten de previncie - volle zalen. Klaas Kleine debuteerde late, mar schreef een paar prachtige boeken en kwaamp ieder jaor mit old-en-nei mit een dichterlijk dreiloek. Gerard Nijenhuis, Suze Sanders, Rieks Siebering en Gerard Stout schreven wark dat zuk meten luut mit schrievers in ‘t Nederlaands. Erik Harteveld ontpopte hum as een literaire duzendpoot: verhalen, gedichten, liedteksten, tenielstukken. Partie underwiezers studeerden op de Pabo in Assen óf op ‘t Dreints. De ‘Kleine Dreintse Reize’ trök Drenthe deur. En Jannie Boerema was een grote promotor bij allerlei prejekten (perspex, dichter van de maond). Dreints kreeg een vaste stee bij Radio Drenthe (Blancke, Kuyer, Nijenhuis, Haar, Meyers, Wiersma, Stroetinga, Jalvingh, Germs). De literatuur bluide op en mit gruide staodigiesan de belaangstelling van de leesders. De dichtbundel Achter oen Ogen van Marga Kool beleefde verscheiden herdrökken.

Oeze Volk en Roet
Lange tied was Oeze Volk het ienigste blad daoras schrievers een stee in kregen. Mar der kwaamp een jongere generatie van schrievers. Zij hadden gien nostalgische of romantische gevulens en dachten de tied riepe veur verneiing. Experimenteren mit taal mus ok meugelijk wezen in Dreints. ‘Oeze volk’ betiekent in Dreints ‘onze familie’, ‘ons gezin’, mar partie jongere schrievers vleugen uut en verleuten ‘t olde nust. Martin Koster en Ton Kolkman richtten een nei literair blad op: Roet (1979). Schrievers die een neie weg gaon wolden, schreven in dit neie blad, in ‘t eerste mit alderlei nei-soortig, experimenteel wark, naotied ok in themanummers.

Veraanderings
Op ‘n duur völ ‘t niet zoeveule mit um van de verscheidenheid an schrievers een ienheid te maken en ze bij mekaar te holden. Rebulie in de Schrieverskring aover doelstellings en gebrek an belaangstelling en teveule nostalgie leidde der toe, dat er uuteindelijk een splitsing kwaamp en dat de Schrieverskring uut mekare völ (1996). Partie schrievers hergroepeerden heur en aandern keuzen een eigen weg. Zo waren der bijienkomsten mit optredens van schrievers in ‘t Scheupershoes in Bal en in Örvelte (Gerard Nijenhuis), in Bloemberg (Rieks Siebering en Baukje Bloemert –‘Taal aan Tafel’) en in Amen (De Literaire Hemel). Schrieversgroepen veur Roet en Oeze Volk bleven wel bestaon. Enkelde schrievers schrieft nog aaid veur beide bladen.

Neie uutgaven
Tóch steuk ter wat. Uutgevers zagen de streektaal nog aaid as een raandverschiensel. Mondtiesmaote gaven zij ‘t grune locht veur neie uutgaven. Schrievers mussen daordeur almar weer op zuuk naor ‘n uutgever. Mar daor kwaamp veraandering in, doe as de stichting ‘Het Drentse Boek’ (HDB) in de bienen kwaamp (Marga Kool, Jan Nefkens, Albert Haar) -1980.

Manuscripten kunden zunder bezwaor aneleverd wörden in Zuudwolde. En schrievers kregen daor een gewillig oor en - wat ok belangriek was - begeleiding bij neie uutgaven. Tegenswoordig kriegt de schrievers miest middels HDB heur bekendheid en de donateurs kriegt geregeld bericht aover neie uutgaven en activiteiten in oenze regio deur de Taolkraant, een blad dat deur Het Drentse Boek uutegeven wördt in de maande mit Drentse Taol.

Nog niet zoelange eleden kreeg Roet ansluting bij HDB. HDB warkt veule samen mit DT. Zo is de samenwarking de leste jaoren in een stroomversnelling terechte ekomen en dat komp de kwaliteit van de uutgaven ten goede. Staodigiesan is ter deur de hiele previncie hen een netwark egruid van verkooppunten mit Dreints literair wark. Wél is ‘t zo, dat nei schrieftalent in Dreints het wat ófweten lat. Jonge schrievers van doetertied bint ok al op middelbare leeftied. ‘t Wördt tied, dat ter weer neie anwas is van jonge schrievers, die - ál of niet - rebulie maakt.

Media
Het DvhN nimt algedurig streektaal op in de uutgaven middels columns en eigentiedse stukken en RTV Drenthe hef programma’s in Dreints, veur de radio en ok veur de tillevisie.

De ‘Grote Kocks’
Veur de taalkuundigen in Drenthe en daorbuten was het een veraodeming doe as het grote woordenboek van dr.G.H.Kocks uutkwaamp: Woordenboek van de Drentse Dialecten (2000). Zien levenswark. Meer as veertig jaor was hij - tegeer mit tal van warkgroepen, de hiele previncie deur - daormit gaanks ewest. Het woordenboek umvat dree dielen: van A t/m L, van M t/m Z, en dan daorbij een register Nederlaands-Dreints. Bename dat leste drag der toe bij, dat Dreints ok toegaankelijk is veur lu die ‘t Dreints nog niet zo machtig bint. Zo is het een hölpe ewörden bij wiedere studie.

‘Scheupers van de taol'
In 2003 kwaamp ter een prachtig mooi boek uut aover de schrieverije in Drenthe: ’Scheupers van de taol’, samenesteld deur Rouke Broersma; een bloemlezing van de Dreintse Schrieverije van 1837 töt an 2003. Goed aoverzichtelijk, mit veule visuele en dichterlijke petretten van de mieste schrievers en dan ok nog ies in een prachtige uutgave van HDB.

Encyclopedie van Drenthe
Bij de Koninklijke Van Gorcum in Assen verscheen in hetzölfde jaor 2003 de Encyclopedie van Drenth’, under redactie van dr.M.A.W.Gerding, dr.P.Brood, drs.M.Hillenga, en dr.H.Nijkeuter. Veule bekende Drenten - ok de schrievers - kregen daorin een stee. De encyclopedie umvat dree dielen en beschref wieder veule plaotsen, streekgebruken, instellings, plaanten, dieren, geschiedkuundige zaken, grondsoorten, en een verscheidenheid an alderlei underwarpen die verbaand holdt mit de cultuur in Drenthe.

Veur wiedere studie
In dit körte bestek zul het te wied gaon um alle dichters en schrievers een stee te geven en wat van heur wark op te nimmen. Mar veur wiedere studie kuw deinken an Geschiedenis van de Drentse literatuur 1816-1956, Scheupers van de Taol, de Encyclopedie van Drenthe en an de uutgaven van Roet, Oeze Volk, en de Taolkraant. De stichting Het Drentse Boek hef een ‘Fondslieste’ van alle uutgaven van de leste jaoren. De boekhaandels hebt miest ok een Drenthehoek. Het DLD (Drents Letterkundig Documentatiecentrum) is underebracht bij Drentse Taol. De Provinciale Bibliotheekcentrale kent een uutgebreide Drenthe-collectie. De tillefoon stiet alle dagen lös veur vraogen angaonde de Dreintse taol. Daorumme: der bint meugelijkheden genogt veur de studie en de verdieping van de kennis van ‘t Dreints.

Waor roet en blommen schiet in 't veld. Drentse literatuurgeschiedenis van 1945 tot 2015 deur Henk Nijkeuter