Germs, Jan (1954)

Jan Germs is geboren in 1954 in Oring. Zie hadden daor een schoel en een voetbalclub en die waren allebei belangriek veur de kleine börzel van Griet Snoeijing en Jan Germs sr. Hij gruide op met 't Drèents. Zien pap was een Veenkoloniaal en zien mam een Oringer. Hij prat noe nog altied zien mooudertaol. Hij gung naor de ULO in Börger en laoter naor de HBS in Emmen. Daornao hef e op de PA gaon om schooulmeester te worden. In 2002 is e streektaolfunctionaoris worden bij Stichting Drentse Taol.
Vanof 2007 is e directeur van het Huus van de Taol in Beilen.

Jan Germs kreeg op zien Drentstaolige stukkies in 't schooulkraantie van Gasselt veul positieve opmarkings. Doe e een koppel verhaolen bij mekaor had, hef e zie ies opstuurd an Het Drentse Boek en die wol 't wel uutgeven.

Zien verhaolen bint meeist autobiografisch, al bruukt Jan Germs zien dikke doem bij tieden ok wel ies. Jan Germs schref over zien familie, zien leeifhebberijen zoas fietsen en sigaoren roken, de Drèentse taol en 't onderwies.

Op 1 juni 2006 is zien eerste novelle oetkommen: 'Daphne, Het verhaal van het loze wichie'. De olden van Daphne dèenken dat ze hoogbegaofd is en willen dat schooulmeester Kas Harms daor reken mit holdt. Harms hef heul wat te stellen met de olden van Daphne, mor ok in zien eigen leven lop 't hum over de schoounen.

Publicaties:

  • De sigaar (körte Drentse verhalen, Zuudwolde 2004)
  • Moi, taalgids Drenthe (In Boekvorm, Assen 2005)
  • De mooiste woorden van Drenthe (Noordboek, Grunning 2005)
  • Daphne, Het verhaal van het loze wichie (Zuudwolde 2006)
  • Iemen met edik vangen (Beilen 2008)
  • Ik heb een neefje doodgeslagen (Beilen 2012)
  • Ok in het paradies bint zoere appels (Beilen 2014)
  • Jan, Jans en de fiets (Fietsverhalen van Jan Germs en Jans Polling) (Het Drentse Boek, Beilen 2018)

Jan Germs leverde een bijdrage an de drie mini-uutgaves die het Huus van de Taol bij speciale gelegenheden uutegeven hef: Vueltaol (2009), Mag Majesteit hier wel wonen (2013) en Deurtrappen! Op fietse deur Drenthe (2014).


Hieronder kuj een stuk of wat verhaolen van Jan Germs lezen.

De sigaar

Ik bin wat vrog in hoes, dizze maondag. Het lop zo rond de klok van veer uur. De oppas is drok gangs oeze jongste een schone luier te geven.
Gisteraovend he'k mien leste sigaar oprookt en bij oes in 't dörp bint de winkels dicht. Veul roken doe'k niet, maor op de ien of aandere menier is de verslaving weer in mien leven sleupen. Het zwiet brek mij oet a'k der an denk, da'k die aovend, as de kinder op berre ligt, niks te roken hebben zal. "Ik moet nog even op 'n bosschup," roep ik tegen de oppas. "over 'n stief kwartier bin'k der wal weer." Veul langer mag 't ok niet duren. Wij hebt een beste an Kiena, maor tied is tied en overuren wordt der niet maokt.

Umdat de hond der ok nog oet mot, besluut ik de twei dingen te combineren. En zo stoef ik even laoter op de fiets van mien vrouw (mien eigen stiet al meer as ‘n week in de gerage met 'n kepotte baand) over 't Brummelpad naor buurdörp Gieten, waor de winkels wal lös bint. De hond, nog jong en niet benauwd veur 'n wedstried, holdt mij met gemak bij en hef undertied zölfs nog tied over brummel en braom te strulen.

De sigaren bint vlot kocht. Ik bin gien fienpreuver en de Havanna's van veer euro bint aaid wal veurraodig.
De tied begunt evenwal toch te dringen en da'k over 'n stief kwartier terug wezen zul, lek nou toch wat te optimistisch. Ik begun te twiefeln of het oetblieven van rookwolken toch niet te verkiezen west was boven het ontstaon van de dunderwolk van kwaodheid bij Kiena. Maor de keus is maokt en der is nog maor ien weerum: zo rap meugelijk op hoes an.
De conditie van de hond is umgekeerd evenredig an die van mij. Hij lop nog haarder en bij mij gaot de trappers aal stoerder rond. Toch weet ik nog wal een redelijk tempo te ontwikkeln, maor oeze labrador hef dudelijk meer oetdaoging neudig. Hij scheurt dan ook een bongel van ongeveer anderhalve meter oet de holtwal en holdt mij nog met gemak bij. Allén maor volgen is veur 'n slim volgzaome hond as die van oes op dit moment niet genog. In gestrekte draf begunt e an een inhaolmanoeuvre. Ik gun hum de overwinning en kiek hum met goedkeuring an. Wat 'n hond, wat 'n kanjer! En hij kek mij an. Met 'n overwinnaorsblik in zien broene ogen? Ik weet het niet en zal het ok niet an de weet kommen. Iene ankieken döt 'n hond naomelijk niet vanoet zien ooghoeken. Hij mot de kop der veur bijdreien. En in die kop bevindt zuch een stok van anderhalve meter lang, in de buurt van mien veurwiel. Met wiskundige precisie boort de stok zuch tussen de spieken net under de spatbordstangen. Het veurwiel stiet metien stil, maor de rest van de fiets en ik wilt wieder. En dat gebeurt ok. Met een onbedaorlijke klap donder ik op 't fietspad en breek even laoter de val van de fiets met mien lichaom. Het zaodel krieg ik precies op de kop, waordeur ik veur de tweide keer in een paor tellen het Brummelpad een smok geef.

Kwispelsteertend stiet de hond mij an te kieken. "Hej al weer 'n nei spellegie bedacht, baos?" lek e te vraogen. Ik krummel overend. Der is gien mens te zien en daor bin'k ok maor bliede um. De scholder döt mij verrekte zeer, de boks is kepot, ‘k heb schrammen op haanden en kop en de jas is zölfs veur de kledingpuut van 't Leger des Heils niet goed genog meer. Fietsen wil de heui van mien vrouw ok niet meer. De stuurpen stiet zuver vertikaol en met gien meugelijkheid wil het rad nog in 't rond. Even wieder stiet gelukkig 'n hoes en ik schoef de fiets daor hen. Zie zult hum wal in de schuur zetten en ik huuf mij niet te haosten met ophaolen.

Intied dat de pien in mien scholder zien best döt het umringende gebied met te nimmen in de ellende, begun ik an de tweide etappe van mien thuusreis. Umdat lopen nou ienmaol langer duurt as fietsen, bin'k niet een beetie te laot as ik bij oes de straot in loop, maar wal drei kwartier. Ik kan Kiena's helligheid zowat vulen a'k de kaomer inloop, waor oeze surrogaotmoeder met de jas an op de baank zit. As ik zeg dat ze niet bepaold hartelijk kek, druk ik mij zaacht oet. Oetleg wil ze van mij niet heuren. Zie is bliekbaor zo vergreld, dat ze mien kepotte kleren en verwondings an de kop niet iens zöt. Met opgestreken zeilen biendert ze de deur oet. "Tot mörgen. Kan wezen da'k ‘n beetie laoter bin. Dan moej maor even op mij wachten," zeg ze, met naodruk op mij.
Ok mien vrouw hef laoter gien medelieden. "Het is je verdiende loon. Dat die smerige stinksigaren je dood worden kunt, he'k je al veul vaoker verteld. ‘k Har allén niet daacht, dat het op dizze menier zul kunnen gebeuren," bint heur gevatte, maor weinig troostende woorden.

De pien an scholder en in mindere maote kop hef mien behoefte an nicotine niet vortneumen. En wa'k 's nommedags al bedaacht har, breng ik nou in de praktiek. De kinder ligt in berre en ik wil der iene op roken. De sigaren zit nog in de jasbuus. A'k ze op haol en het beschaodigde deusie lös doe, blek der niet ien meer hiel te wezen. Zie bint allemaol kepot, breuken, lek.
Met twei asperinen achter de koezen en het besluut nooit meer te roken in de kop, lig ik even laoter vervuld van zölfmedelieden op berre.

Oet: Jan Germs - De Sigaar

Klaas blef zitten

"Zo maor 'n woensdag. Niks biezunders an de haand. 't Schoeljaor zal zu'n beetie op drei kwart wezen. 't Veurjaor hef definitief wunnen.
Op oeze schoel hew alles wal zu'n beetie op de regel. De drokte van het ende van een schoeljaor met schoelreizen, sportdaogen, overgangsreporten, avendveerdaogse, allerlei körte vekaansies en dergelieke is nog wied vort.
Collega Wim lop al een paor daogen met een beste koezenzeert. Hie et asperinen in een hoeveulheid die de bijsluter bepaold ofrad. Um de pien nog meer te vermindern, spuult e ok met whisky en umdat e een bourgondische levensgenieter is, speit e het niet oet. De combinaotie van asperinen en alcohol maakt hum wat onveurspelbaor.
As beide medicienen in vol bedrief bint, zingt e derover. De miest ingewikkelde drama-lessen, met daorin zang, dans en een hele flot instrumenten zet e in gang.
Hie kan evenwal ok as 'n plumpudding in mekaor zakken en knikkebollend vanachter zien bero het klassenoverzicht totaol kwiet raoken.
Op aandere momenten weer is e prikkelbaor en körtof tegen de kinder. Hij smet met straffen um dingen waor e aans niet iens wat van vernimt.
Körtum, hij is zuchzölf niet. Der mot wat an daon worden. En wat het miest in de lien van de verwachtings lig, gebeurt: hij giet naor de tandarts.
In tegenstelling tot mien gewaardeerde collega hef de tandarts maor ien gattie: die woensdagmörgen um half twaalf.
Umdat der gien löslopende lesgevers bij oes in schoel rondloopt, vrag e mij of ik even een beetie op zien klas letten wil.
"Ik zal ze wal wat an 't wark zetten," zeg e met lodderige ogen en whiskystem, "dan hej der eigenlijk gien umkieken naor. Zie bint al beheurlijk zölfstandig."
De draank en pienstillers hebt zien beoordielingsvermogen bliekbaor daonig vertroebeld, want gien aander weldenkend mens zal zien groep drei beheurlijk zölfstandig numen. 't Is gelukkig gien grote klas, maor zie hebt de hoeveulheid grieze haoren bij 'n paor kleuterjuffen en invallers al daonig vergroot.
Even nao elf uur stek e de kop bij mij um de deur en meldt e dat e der vandeur giet.
Ik loop daolijk maor even naor zien klassie in de overtuging dat de eerste klap een daolder weerd is. Ik spreek het grut streng toe en laot al mien gezag gelden. Zie bint moesstil en kiekt mij vol ontzag an, teminsten dat denk ik.
In mien eigen klas is 't intied een kabaol van jewelste.
"Wat is hier aan de hand?" beul ik, a'k de deur lös rop. "Had ik jullie niet duidelijk en precies gezegd, wat je kon gaan doen?" Zie stoeft naor heur eigen plek en binnen twei tellen is de rust weerkeerd. Toch bin'k bar teleursteld. Ik dacht dat ík wál een zölfstandige groep har.
Ik moet even een paor keer diep zuchten en sloeken veurda'k weer overgaon kan tot de orde van de dag. Zo wied komt het evenwal niet, want der wordt op de deur klopt. Kleine Evelien komt derin, volgd deur Nicole en Angelique. Zie kek mij vanachter heur wat schief staonde brillegie zörgelijk an.
"Meester, wij kunnen helemaal niet werken,"slist ze mij toe, "de jongens lopen steeds door de klas en maken lawaai."
Ik maon mij tot rust en loop met de drei wichterdies met. A'k heur lokaol binnen stap, hebt de raddraaiers al lang eier veur heur geld keuzen. Iederien zit rustig op zien plek en döt of e gruwelijk haard an 't wark is. Maor zo gemakkelijk bint ze vanzölf niet van mij of. De underste stien zal boven en ik begun een daardegraods verheur. Veul meer as het gebroekelijke "maar hij deed het ook" komt der niet oet. Met een dreigend: "En laat ik niet merken, dat jullie anderen weer tot last zijn." biender ik terug naor mien eigen klas.

Die zit rustig op de plek en veur zowied ik dat zo gauw beoordielen kan, bint ze gewoon deurgaon met heur warkzaomheden. A'k mij halverwege de klas umdrei, is 't net o'k een geweldige dreun veur de kop krieg. Het bord is schoon maokt. Het spiegelt mij in de muut. Jeroen zit mij straolend aan te kieken met een blik van "Dat he'k goed daon, meester hè? Nou huuj niet zo te foetern as zopas." 't Jong hef 't goed bedoeld, maor ik kan wal janken.
Ik har naomelijk een prachtige veurjaorstiekening op 't bord maokt. Umda'k totaol gien tiekentalent heb, is dat veur mij een biezunder tiedrovende bezigheid. Ik sleep een diaprojector de klas in, naodat ik ien van de mooiste lichtbielden oet de verzaomeling sillecteerd heb. Ik projecteer het plaotie dan op het schoelbord en begun over te trekken. Daorbij moe'k goed in de gaoten holden da'k het bord niet umhoog of umdeel doe en de diataofel niet verschoef. A'k de lienen der op heb, kan'k begunnen met inkleuren. De diaprojector stiet dan op een witte muur richt, zoda'k of en toe nog even weer wat spieken kan.
Al met al bin'k zo het grootste diel van een aovend kwiet, maor 't risselltaot mag der over 't algemien wezen. De kinder vindt het prachtig en kunt zuch niet veurstellen dat Rembrandt mooiere dingen maokt hef as heur meester. Miestal laot ik zu'n tiekening wal een paor week op ‘t bord staon. ‘k Heb der ok ja wark zat an had.
En dizze veurjaorstiekening ha'k de aovend derveur pas maokt. Um kwart over elf ha'k de schoeldeur achter mij dichttrökken en nou har mij die Jeroen hum al binnen een paor uur definitief, grondig en veur altied verwijderd.
Ik laot mij op mien berostoel zakken; het zölfmedelieden grep mij naor de ströt.
Der wordt op de deur klopt. Het zölfde koppelie wichter oet groep drei stapt de klas weer in met dezölfde bosschup as een klein poosie daorveur. Zie kiekt mij vol verwachting an.
Met de drei verraodsters in mien kielzog begeef ik mij op hoge poten weer naor het lokaol van groep drei. "Wat is dat nou toch voor gedonder met jullie!" bulder ik mijzölf de klas in. Alles en iederien zit al weer op de plek. Allén Klaas hef wat te traog reageerd. Hie kreg de volle laog van mien kwaodheid en, veural, frustraotie over zuch hen.

Ik knal de deur achter mij dicht en biender weer naor mien eigen warkplek.
Deur al dat hen en weer gesjouw, bin'k vanzölf ok niet meer an lesgeven
toekommen en een paor van mien kinder vraogt: "Meester, ik ben klaar. Wat moet ik nou gaan doen." Al wal doezend keer he'k ze oetlegd wat ze allemaol wal niet doen kunt as ze klaor bint. Veur doezenden euro's lig der speul- en leermateriaol op ze te wachten en zie weet niet wat ze doen moet. Je zulden ze met de koppen tegen mekaor an houwen.

Veur de daarde keer wordt der op de deur klopt. Ik begun zo langzaomerhand een gruwelijke hekel te kriegen an dat brillegie en heur slisstemmegie. "De jongens rennen weer steeds door de klas. Vooral Klaas doet vervelend." is de onheilstieding; zölfde strekking as daorveur, een beetie aans formeleerd.
Ik ontplof zowat. ‘k Heb het gevuul dat de vlammen en rookwolken mij oet de oren komt. Alles an de kaant meiend wat zo onverstandig is mij veur de voeten te kommen, dender ik veur de veerde keer naor groep drei.
Ik bin bliekbaor sneller op de plek van bestemming as verwacht, want nog niet iederien zit weer achter zien eigen taofel, zeker Klaas niet. Die stiet nog met 'n anwiesstok veur 't bord te zweien. As e mij zöt, gooit e de stok op de grond en sprint naor zien plaots.
Met 'n van kwaodheid hiese stem geef ik mien zoveulste preek van die mörgen. Under 't vortlopen drei ik mij nog half um en voeg Klaas nog ies extra toe: "En jij blijft zitten!!!"
Ik haol oeteindelijk het ende van dizze halve schoeldag en tegen de tied da'k hen hoes gao, bin'k weer redelijk kalmeerd.
Ik bin nog niet zo lang in hoes as de tillefoon giet. Mien zeuntie nimt op. 't Is veur mij. "Wel is dat?" fluster ik hum toe. Hij wet het niet.
"Met Jan Germs. Goeiemiddag," spreek ik vrundelijk in 't apparaot.
Van de aandere kaant van de lien is het vrundelijkheidsgehalte dudelijk minder hoog: "Wat bi'j toch een smerige, vuile hondekop. Een misselijke bemuial van 'n kerel. Je hebt geluk daj hier niet bij mij in de kaomer staot, want ik stao niet veur mijzölf in."
't Is de pap van Klaas, wao'k over ‘t algemien wal schier met overweg kan. Dat is nou dudelk niet het geval. Ik stao perplex en graof in sneltreinvaort mien geheugen of um te ontdekken welke ontsporings van mien kaant dizze scheldkanonnade en dreigementen rechtvaordigt. Ik vin niks.
"Ik begriep je niet. Wat is der gebeurd dan?" vraog ik wat timide.
"Je bint gewoon een dikke lul, een eigenwieze klootzak," wordt der nog een scheppie bij de scheldwoorden op daon. "Je denkt zeker daj je overal met bemuien kunt. Nou, ik pik het niet. Jij hebt hielemaol niks te zeggen over oeze Klaas. Jij holdt je maor mooi bij je eigen klassie."
Ik begriep der nog aal niks van.
"Sorry, hor. Maor ik heb gien flauw idee waor dit over giet en wa'k misdaon heb."
"Nou, dan za'k je dat oetstukken, lillijke pedagoog van lik-mij-'t-vestie. Oeze Klaas hef het in 't begun van groep drei knap stoer had. Het gung niet zo best op schoel. Maor vanof de Kerst giet het dudelijk beter en hie döt vreselijk zien best. Hie knokt der echt veur, net as zien pap. Dat is ok 'n vechter, 'n bieter. Hie hef zölf ok eindelijk het gevuul dat e metkommen kan. En nou komt e zopas in hoes, 't is allemaol traonen, snöt en kwiel. Hie is hielemaol van de kaort. En weej wal waorum? Umdat jij zegt hebt, en ik snap niet waor jij de moed vandaon haolt um je der met te bemuien, dat hij dit jaor tòch zitten blef!!!"

Oet: Jan Germs - De sigaar

Een mens kan zuch vergissen

De collegezaal zit niet arg vol met een stuk of vieftig eerstejaors pabo-studenten. Zie kiekt mij verwachtingsvol an. Een diel lurkt wat an een flessie water. Weer aandern kauwt op heur stoet. Zie bint heur pauze zeker mislopen of hebt de tied besteed an het roken van een saffie.
"Moi lu," begun ik. "Ik bin bliede da'k hier bin um je wat bij te proten over het belang van streektaol in 't underwies."
Zie versloekt zuch nog net niet in water en stoet, maor verbaozing ploft met een dreun de zaol in. Een heurcollege van een vent die in het Drèents begunt te proten!
Ongeheurd!!!
Ik lees het gedicht "Piter Pimpelmees" van Miny Hofsteenge veur. De miesten lustert andachtig, een paor reageert wat lacherig en kiekt de naobers ies an um an de weet te kommen hoe die reageert.
"Aj mij niet snapt, moej mij maor even underbreken," zeg ik.
De eerste meldt zuch metien: een brildraogend wichie met een gezichtsoetdrukking asof ze in de pauze een liter azien naor binnen warkt hef.
"Ik vind dat Drents toch zo'n boers taaltje. Ik wil daar helemaal niets mee te maken hebben."
"En aj nou kinder in de klas kriegt, die veul streektaol proot. Wies ie die taol dan ok of? " is mien vraog an heur.
"Ze moeten maar snel Nederlands leren." zeg ze, de mondhoeken richting heur ongetwiefeld fraai gevörmde voeten.
Mien körte betoog over oetgaon van de begunsituatie van het kind, acceptaotsie van aandersprotenden of -denkenden, culturiel arfgoed, taol as underdiel van heemkundig underwies en de veurdielen van tweitaoligheid valt niet in vruchtbaore grond. Zie haolt de scholders op.
"Als mijn ouders Drents spreken, vraag ik ze onmiddellijk met die aso-taal te stoppen. Ik wil fatsoenlijk met ze kunnen praten." döt ok een aander een duit in de edikzak.
Ik bin verknupt nog niet iens begund en de pokkel begunt mij nou al roeg te worden.
"Je hebt vanzölf het volste recht het Drents of welke streektaol dan ok een lillijke taol te vinden." zeg ik, mij de tong haost ofbietend um niet te zeggen wa'k écht kwiet wil.
"Als tweetaligheid nou zo goed is, dan kun je de kinderen toch beter zo vroeg mogelijk Engels leren?" komt een daarde der overhen.
"Dat zul misschien zo weden as taol allén maor comminicaotie is en dan ok nog allén op nationaol en internationaol niveau. Maor taol is veul meer as communicaotie."
De jong die de vraog stelde, kek mij in opperste verbaozing an.
"Taal meer als communicatie?" vrag e met hoofdletters. "Wat moet dat dan in godsnaom wezen?"
Halverwege mien antwoord over taol as bron van identiteit, as artistiek medium, as aandere oetdrukkingsvörm, as veulkleurig cultureel palet begunt de vraogsteller met zien buurvrouw te proten. De nekhaoren die nog niet overend sprungen waren, begunt zuch nou ok te reuren.
Ik zucht ies en begun van armoede maor an het betoog da'k veurbereid heb. Ik kan de kop der evenwal maor moeilijk bijholden. Ik heb mien oogspieren bliekbaor niet in de haand, want onwillekeurig wordt mien blik aal weer trökken in de richting van het ofwiezende gezicht van het wicht van het boerse taoltie. Zie huuf niks meer te zeggen um mij maoteloos te argern. Heur lichaamstaol is mij dudelk genog. Daor hef ze gien streek- of aandere taol veur neudig.
Bij het veurlezen van een prentenboek, waorbij de prenten op groot beeldscharm middels een powerpoint prissentaotie te zien bint, zit de miesten geïnteresseerd te kieken en te lustern.
De positieve reacties hebt gien invloed op het edikgehalte van de holding van een stuk of wat.
Zo enthousiast meugelijk vertel ik over de ontstaonsgeschiedenis van het Nederlands en de verholding tot de streektaolen. Ik hoop dat inzicht in de achtergronden wat veuroordielen oet de weg rumen zal.
Van de gelegenheid tot het stellen van vraogen of het maken van opmarkings wordt gien gebroek maakt.
De leraar Nederlands komt naor veuren en bedankt mij veur mien heldere betoog en interessante veurleesveurbielden.
Het jong volk lat vervolgens zien, dat ze toch actief weden kunt. Zie verdwient naomelijk in hoog tempo.
A'k mien tas an 't inpakken bin, wo'k op de scholders tikt.
"Mag ik uw e-mail adres?" heur ik van achter mien rug. A'k mij umdrei, kek het wicht dat mij dit uur vergald hef met dezölfde mispriezende blik op de kop mien kaant op. Ik wacht op nog meer zolt in de streektaolwonden.
"Ik vond uw betoog heel verhelderend. Zo heb ik er eigenlijk nog nooit tegenaan gekeken. Ik zou u nog wel eens willen mailen met wat vragen."

Mien nakhaoren vlijt zuch weer in 't gelid.