Kool, Marga (1949)

Marrigje Macheltje Kool. Geboren in Beekbergen, opgruid in Brabant, Twente en vanof heur 12e in Zuudwolde. Woont nou in Linde.
Bezöcht nao de ulo de kleuterleidsterskweekschool in Zwolle; warkte vief jaor in het kleuteronderwies, studeerde intussen MO-Nederlands. In 1976 lerares Nederlands in het mbo. Gaf in de jaoren ’80 Drents op de pabo in Meppel. Was gemienteraodslid in Zuudwolde, daorna statenlid en Gedeputeerde veur cultuur van de provincie Drenthe.  Was tot januari 2016 warkzaam as dijkgraaf van het Waterschap Reest en Wieden.

Streektaalactiviteiten: maakte zich stark veur het Drents as politieke voertaal en de erkenning van het Nedersaksisch naost het Nederlands en het Fries. Zette zuch in veur minderheden en de multiculturele samenleving. Onder andere as bestuurslid van het Landelijk Steunpunt Educatie Molukkers.

Schreef samen mit Albert Haar het taalcursusboek Samen wieder (1980); lid van de spellingscommssie; mede-oprichter en veurzitter van Het Drentse Boek, mede-oprichter en veurzitter van SONT; mede-oprichter en bestuurslid van Drentse Taol. Vörmde mit Dick Blancke, Albert Haar en Jan Veenstra het politiek-satirische cabaret de Hunebed-Turbo-show, schreef veur Radio Drenthe, liedteksten veur Drentse streektaalzangers, columns veur het Dagblad van het Noorden en was redactielid van Roet.

Debuteerde in 1969 mit het prieswinnende tv-spel Niemandsland. In 1970 verscheen de Nederlandstalige verhalenbundel Liefje, lijden heeft geen kleur, gevolgd deur tal van verhalen en gedichten in literaire tiedschriften. Vanof 1980 ok Drentse verhalen en poëzie in Oeze Volk, Roet, Maandblad Drenthe en bloemlezings; wieder toniel, under meer veur de vrouwentoneelgroep van Erica (Gezellig hè?)

Marga Kool kreeg de Johanna van Burenprijs (veur Nedersaksische literatuur), de Zilveren Anjer (1985) en de Culturele Pries van Drenthe.

Belangriekste boekpublicaties

  • Achter oen ogen (poëzie, Zuudwolde 1980)
  • Opeschoond (verhalen, gedichten, liedteksten, Zuudwolde 1983)
  • Hoogspanning (Drentse en Nederlandse poëzie, Zuudwolde 1987)
  • Kleine kathedraal (Drentse en Nederlandse poëzie, Zuudwolde 2000).
  • De mooiste kus (proza)

In 2006 verscheen een Nederlandstalige bundel van Marga Kool: Een kleine wereld (Ambo, 2006).

In opdracht van Stichting Drentse Taol is er een schrieverspetret op dvd maakt.

De onderwarpen van heur poëzie geeft een goed beeld van de belangrieke momenten uut ’t leven van Marga Kool, zoas het gevecht met macht en onmacht van de Drèentse Taol, de verholding tussen kerels en vrouwlu, het moederschap en maatschappelijke beweugenheid. Heur gedichten binnen tegliek raodselachtig en toegankelk. Ze bereikt der een bried publiek mit. Boetendes kan zij merakel mooi veurdragen. Heur prissentatie gef de gedichten wat extra’s.

Nao een huwlijk en het kriegen van kinder woont ze nou al weer jaoren samen mit de Drèentse schriever Jan Veenstra in Linde bij Zuudwolde. Mit hum verzorgt ze ok wel optredens mit as titel ‘Taanden van de Tied’. Geert Jan Brader zorgt dan veur de meziek.

Marga Kool hef op 19 jannewari 2016 het eretieken van het Huus van de Taol ekregen, vanwege heur grote versiensten veur de Drentse taal.

Hieronder kuj een keur uut heur wark lezen.

 

Kleine vrömde

lieve kleine vrömde
die um heur hen
een huus bouwt van verlegenheid
een stukkie van mijzölf
en toch zo op heur eigen

achter de steile pony
kroept schichtige ogen vut
elke anhanklijkheid
wordt schrikkerig óf-eschud

ik kan heur niks besparen
nargens veur veilig stellen
gien slag
gien hard woord
veur eigen rèeking nemen

nog hangt mien zörg
aover heur scholder
-warme deken-

maor dizze dag
de tied veurbij
wacht heur een man
een vrouwe
een maatschappij

kom ie heur tegen
ie kunt heur maken,
breken

bin ie veurzichtig
met det bange kiend van mij

Oet: Achter oen ogen

 

Achter oen ogen

Achter oen ogen
giet veule verbörgen
oen zörgen
geef ie niet pries

um van oen liefde
mar niet te praoten
Dreints is een taal
van onbesprèuken laoten
de dingen die van binnen raakt
een Dreintse tonge
wordt strenge bewaakt

de zachte woorden
beware wij
veur ’t duuster ogenblikkie
opgespaard gefluuster

wat het Dreints ok dan
niet aover zien lippen
kan kriegen
dat raod ik dan mar
in oen haanden
oen zwiegen

Oet: Achter oen ogen

 

Dit poppie

Maondenlang hef ’t ezwegen
en stille is ’t egruid
toen hef ’t van ’t leven
locht ekregen
en ’t kwaamp
en schrouwde oe integen

haandtievol compleet bestaon
daorumhen de warmte zingt,
dat drinkt en slöp
en zonder uutleg wet dat moe komp

as e röp
knoesies die heur
de melk ofdwingt

prugelie van een pond of wat
mar wonder van gewicht
daor bint achil gien woorden veur
dit poppie, dit gedicht.

Oet: Op-eschoond

 

De vredings vurt

Wij leeft verkaveld, hebt op grote schaal
de ruumte op-eschoond, het laand
egaliseerd, zodat wij uut de voeten kunt:
de boel an kaant

de vredings vurt, gien kaampie en gien tip
gien zaandpad tussendeur, en niet het zachte soezen
van vleermoezen in de aovend
het gedempte tikken van het weideapparaat

’s nachtens slingert wij witte linten van locht
um alle huzen, tunen, langes aale straoten
Het is nou alles goed te aoverzien

zo zunder struken, zunder bomen
töt an de stad an toe
die gunder loert töt e kan komen

Oet: De kleine kathedraal

 

De mooiste varzen

veur Roel Reijntjes

Zien olde moe, de smalle tuun, het olde huus
het dierbaorst bint de diepe dingen
die in zien taol begunt te zingen
as e op reis is tussen horizon en thuus

dat de verganklijkheid regeert mit iezern wetten:
wie longert naor grandeur van vrogger tied
en naor wat laat gelok, die pikt dat niet
die blef hum töt de dood an toe verzetten

mar as an ’t ende toch de spiegel brek
dan arft zien volk een schat van grote weerde
de mooiste varzen van een Drent op eerde
verlangen, weemoed in het hoogste lied

Oet: Kleine kathedraal

 

Nei-jaor

Verleuren dwarrelt zwarte kreeien
um de toren
en krast de vrogge mörgen lös
snippers papier koomt um de hoeken
van de straoten weeien
het neie jaor haalt aosem
en bevrös

ebrèuken bint de scharven van de wraak
verschèuten bint de vuren steerns
van tekört-escheuten dromen
de kwaodheid is versleept
het jaor wörde feest
het feest is um-ebracht

oens blef de schraole treust
van zute wien en zolte bonen
en in de naomiddag het kolde kuierpad
aover de nes
daor in ’t bevreuren bouwlaand
de winterrogge slöp
mar wacht

Oet: Hoogspanning

 

1. (Mit stark Amsterdams accent)

Dag beste mense, ik heb in me krant gelese
Dat hier wat Drentse mense mosse weze.
Nou mot je wete dat ik zelf uit Drenthe kom!
Da’k niet meer plat ken prate lijken misschien stom,
maar ik woon al drie maand in het weste, mot je wete,
en wie sich anpast is z’n moers taal zo vergete.
Kijk, as je in de stad een beetje stand wil voere
dan ken je niet meer klinke as de boere,
dan mot je toch je tale spreke,

al ken ik dan geen Frans:
ik druk me eige toch mar uit in keurig Nederlands.
Heus hoor, ik ken die Drentse mense wel waardere,
mar ze mosse toch es netjes Hollands lere
Want weet je wat?
Ik ben dat plat so sat!!
Dat plat is mijn te plat weet je,
ik ben dat plat so sat as wat.

2. (Mit Drents accent)

Dames en heren, ’k wou ook graag mijn mening geven:
dat is, dat je met plat niks worden kunt in ’t leven!
Daar kom je volgens mij volstrekt niet wijder met!
Dus hebben wij de hele reut maar aan de kant gezet.
Plat praten, och toen Berend in de bouw zat,
konden wij dat nog wel doen,
maar nou hij op kantoor in Assen zit, kan dat niet meer hè,
voor het fatsoen.
De kinder houden wij ook heel goed in de gaten:
die hebben wij als baby’s al Hollands leren praten.
Tja, van opoe hadden wij daarbij in ’t begun nogal wat hinder,
mar nou die uit de tijd is praat gelukkig niemand plat meer met de kinder.

Want weet u wat?
Ik ben dat plat wel gluipens zat.
Daar heb ik toch persoonlijk last genog van had,
van plat, ik ben dat plat zo zat as wat.

3. (in goed dialect)

Nou volk, ‘k weet niet hoe ’t oe vergiet,
mar ik, ik wil mien dialect nog lange niet kwiet.
’t Is goed en neudig, dat wij ok ’t Nederlands goed kent,
umdat wij mit mekaar ok Nederlanders bent.
Mar een eigen stukkie cultuur gef een eigen kleur an ’t leven.
En een volk dat veul kleuren hef, kan mooie patronen weven.
Of ’t Brabants is, of Fries, of Surinaams of kale kak:
oen eigenheid is een tehuus, ’t gef mensen onderdak!
Wij hier bint Drenten, en dat magt ze rustig heuren,
want die zien taal verlös, die is zukzölf verleuren.
En weet ie wat:
Ik bin dat plat
nog lange niet zat.
Goed plat, dat is zo mooi as wat!
En zo is dat!

Oet: Opeschoond

 

De meule van Wassens

Gries en verweerd
een olde man
stiet de meule van Wassens
vleugellam
boven ’t jachtige dorp

de wiend fluustert
troostend in zien kap
- meinsen leeft rap
ze wòst, ze breekt
as roggestalen
de meulestienen van de tied
zult ze töt stof vermalen -

de olde meule beeft
en luustert
in ’t dorp kan hij
de slopershamers heuren
ze bouwt ze breekt
en al wat old was
giet verleuren

- stille mar –
aait de wiend
op ’t meulepadtie
schrouwt een kiend
’t vermotte maal
stöf umme de baanderdeuren

Oet: Achter oen ogen, Stichting Het Drentse Boek, 1980