Bergmans-Beins, Johanna (1879-1948)

De schriefster Johanna Bergmans-Beins was de dochter van een mulder in Börger. As jong wicht leerde ze veur onderwiezeres en laoter waarkte ze op een schooul in Maiden, Vaalt en Börger. In 1905 is ze trouwd met Jan Bergmans (1881-1940), die ok in 't onderwies waarkte.

Bergmans-Beins was politiek actief. In 1919 wör ze as eerste vrouw veur de Vrijzinnig Democratische Bond in de Provinciaole Staoten van Drenthe kozen. Heur verkiezingsrede hef ze holden in 't Drèents. Ze hef ok een koppel aander maotschappelijke functies had zoas lid van de Voogdijraod, bestuurslid Provinciaol Museum en commissielid volkskunde van de Koninklijke Academie van Wetenschappen.

Bergmans-Beins had veul belangstelling veur de Drentse Volkskunde. Zij publiceerde gedichten, verhaolen en essays over olde Drèentse volksgebruken in een koppel blaoden.

In 1933 is de roman ‘Het bloed kruipt waar het niet gaan kan, een vertelling uit het Drentse boerenleven' verschenen. In 'tzölfde jaor is ok de bundel ‘Drentsche legenden. Verzameld en naverteld door J.H. Bergmans-Beins' oetkommen. In 1945 is die bundel herdrukt. In 2006 is der vanneis een bundel met volksverhaolen oetkommen van Bergmans-Beins. Literair historicus Dr. Henk Nijkeuter oet Geeiten hef de volksverhaolen oetzöcht en hij hef der een inleiding en een levensbeschrieving van Johanna Bergmans-Beins bij schreven. 't Boouk heeit ‘Wilde jacht'. Dat is de titel van een gedicht van de schriefster.

Bergmans-Beins was lid van de Drèentse Schrieverskring. Zij hef ok een stuk of wat teneeilstukken schreven; ‘Moeder wikt, en 't wicht beschikt' en Vroolijk spel oet 't Drens boer'nleev'n.

Hieronder kuj een keur oet heur waark lezen.

 

Drenthe, laand, waor 't aolde leven

Drenthe, laand, waor 't aolde leven
Aolde vrijheid, aold gebroek,
't Volk met vaaste baand döt hechten,
An zien laand van heid'en stroek.
Waor de scheper nog de schaopen
Deur de broene heide drif
En waor aaltied ‘Helpt 'n kanner'
Hoogste beste liefspreuk blif.

Waor de zun de heidevelden,
Pronkend in heur sangen klied,
Overgöt met golden straolen
En de leeuwerik zingt zien lied.
Waor men vuult, dat toch het leven
Meer nog is as stried en wark,
En de wiede, bliede roemte
Mensken maakt veur beter stark.

Waor de dörpies ligt verbörgen
In 'n kraans van iekenholt
En op d'es de roggeakkers
Zummers glaanst as zuver gold
Waor de diepies, blaank as zulver,
Speulend loopt deur 't grune laand
En in 't gres de bonte bloemen
Streijd bint met 'n volle haand.

Waor de bargies en stienhopen
Op de heide, groot en wied,
Spreekt op roege, stille wieze
Van het volk oet vrogger tied.
Waor het leven slicht en eerliek,
Vrij van stieve, strakke baand,
Veur 'n Drent is 't miest begeerliek
In zien iegen vrije laand.

Oet: Oeze Volk, augustus 1966, blz 123

 

't Diepien

Het löp deur het laand en het speult as een kind.
Het laacht tegen 't locht en het daanst in de wind.
As glas is 't zo helder, as zulver zo blaank.
Het flikkert en fonkelt met sterren er maank.

Een zulveren lint tusken 't gruun van de kaant,
Met schitt'rende kleuren van bloemen beraand.
't Is schol en 't is smal, maor het spiegelt zo grif.
't Doekt tusken 't gruun en men zot niet waor 't blif.

En diep in het water, hiel diep op het zaand,
Daor glinstert het gold, dat er lig an de kaant.
Dat deur witte wieven bewaakt wordt en dekt,
Dat mennegien vaak nao de kolken hen trekt.

Oet: De Brummelwal, oetgeven deur Van Gorcum - Assen

Wilde jacht

Het spoekt op de heide; daor gun in het veld,
Daor heur ij de hond'n, die bleekt met geweld.
A'j lustert... a'j rondkiekt; dan weet ij het wal:
Een troep wilde jaogers met horengeschal.
De peerde, die trappelt; zie guntert en snoeft.
De kerels, die jaogt, dat ze klettert en stoeft.
Zie soest deur de wolken, zie riedt in de sprong.
Daor hoog in de locht; al begriep ij 't niet jong.
Dat volk giet oet jaog'n met raozend geweld;
Daor is heur en tied van weerumkomm'n steld.
Zie moet zuk wal haost'n; want gauw giet de tied.
As zie niet te sprong doet, dan haolt zie het niet. -
Het kraokt in de boo'n en wild boest de wind;
Roeg jaogt de wolk'n die toestereg zint.
A'j goed loert, dan zie'j hum - maor lang niet elkien,
- Daor is haost gien staarfling, die Wodan kan zien. -

 

Baos Jobing en de duvel

Baos Jobing was een snieder, die daogs oet sniedern gunk en hiel vroom was.
De mensen zeden: ‘Hie hef de Heer op de tong en de duvel in het haart.'
O hie was zo zo stiptelk, maor zaoterdagsaovends as hie hen hoes gunk dan landde hie miestentieds bij dikke Geez' an. Dikke Geez' die had een tapperij en daor zat hie dan een toertien te wiespraoten en drunk een borrel.
Van ien weurden er twee en as der dan ien was die hum trakteerde dan wus hie al gaauw niet meer hoeveul hij op had en dan kwamp hie mennigmaol met een snee in het oor hen hoes.
Zo as hie dan in hoes hoes kwamp, gunk hie hen bedde.
Op een maol was hie ok weer zo dik as een deur en doe hie in hoes was kun hie het laampien niet ansteken.
‘Dan maor zunder locht,' zee de snieder, ‘ik kan in duuster het bedde wal vinden.'
Hie dee de deuren lös en wol in bedde stappen. Hie steuk de handen veuroet en daor vuulde hie dat er wat in bedde zat.
Doe hie is vulen wol wat of het was ducht hum dat er wat roegigheid was.
Hie vleug een tree achteroet en grip nog is. Jao hie vuult haor en doodsbenauwd begunt hie te schreeuwen. O Heer de duvel, de saotan is in mien bedde.' Jao het is wal zo want stiet er niet schreven dat de saotan haor hef?'
‘Zul baos Jobing starven moeten en zul de saotan hum haolen willen?
Hie löp naor de heerd en giet op de knieën liggen dan röp hie naor boven.
‘Heer, o Heer, mot baos Jobing starven? Zie Heer, hier zin ik.'
Hie lustert even, en as hie niks heurt, stiet baos Jobing weer op en giet weer hen bedde.'
Hie stek zien haand oet en grip toe. Hie vuult hoorns en van schrik löp e weer hen de heerd en lat zuk vallen.
‘Heer, o Heer, mot baos Jobing starven, mot hie waorliek starven? Zie Heer hier zin ik.'
Hie kreg gien antwoord en komp weer een beetien op streek. Hie stiet op en giet weer hen de bedstee. Een maol of wat löp hie van 't bedde naor de heerd en van de heerd weer hen het bedde totdat het locht begunt te worden.
Dan beslöt hie um nog is een tocht te waogen. Hie trekt het beddegoed naor zuk toe en houwt met de handen op het bedde en daor heurt hie mè, mè è è en tot zien grote verwondering en schrik zöt hie dat de sik in bedde zit.
Hellig grip hie de sik bij de hoorns en gef hum een dik pak slaog!
Dan krig hie de sik en brengt hum hen del in zien hok en nou zöt baos Jobing dat de sik de liemen vreding tusken het hok en de bedstee kepot stöt hef en daor deur kreupen is.
Het kletterde deur het loeg hen, dat de snieder de duvel in bedde had hef; dat kuj begriepen.