Zantinge, Jan (1927-1996)

Jan Zantinge is geboren as boerenzeun in Dwingel. Nao de legere schooul en de mulo, gung e in militaire deeinst. Tussen 1947 en 1950 hef e militair in Nederlands-Indië west. Over die tied hef e laoter zien beste verhaolen schreven. Van 1954 of hef e onderwiezer west. In 1956 is e hoofd van de schooul worden in Nei-Leusen. In 1983 is e met pensioen gaon. In datzölfde jaor komp e veul in 't neis, omreden hij het in de media opnemp veur de vergeten Indië-veteraonen. 

Van 1986 of begunt e te schrieven. Hij publiceert gedichten en verhaolen in Oeze Volk en Roet. Hij is de eeinige Drèentse schriever die over de politionele acties schreven hef.

In 1996 komp e oet de tied. Zien waark is nooit bundeld, der steeit allennig een verhaol in de bundel Maandewaark, Zuidwolde 1994 en een verhaol in Scheupers van de Taol.

Gelukkig hef Henk Nijkeuter in 2007 de verhaolen en gedichten van Jan Zantinge bij mekaor zöcht en der een mooi boouk van maokt met de titel Flustern zunder zwiegen. Het Drentse Boek hef 't in oktober 2007 oetgeven.

 

marry-edward-henkn-kim.jpg

 

Bij de prissentatie van het boek Flustern zunder zwiegen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Hieronder een keur oet 't waark van Jan Zantinge.

De kolonel

Onderuut ezakt zit hij tillevisie te kieken. Kassen mit tomatenplaanten. Een programma over tuunbouw in 't Westlaand. Naost de vlotte ondervraager een kalm ogende man mit wit haor. Der onder de name: L. van Dreven. Hij schöt overende. L. van Dreven? Leo van Dreven, de soldaot uut 't peleton, daor hij in '48 een paar maond an toe-evoegd was. Det geval tussen Leo en die kolonel.

Onder de helse tropen zunne löp de patrouille over 't bargpad naor de grote weg. Daor zult dreitonners staon um heur wèer naor 't bivak te brengen. Op bamboe ledderties draagt ze twei doden mit. In die verlaoten gedachte kampong bent ze zwaor onder vuur ekomen. Niet ene zeg wat. Ieder is doonde mit zien eigen gedachten en emoties. Blood drupt van de ledderties. Ze koomt an de weg. De dreitonners bent er nog niet. Wel zeet ze twei jeeps. Uut ene stapt een officier: een kolonel. Een klein mannegien - klein in alle opzichten - naor de gesneuvelde maoten kek hij niet umme. De officier blef staon veur Leo, een blonde tuunderszeune uut 't Westlaand.
"Zo jongeman," de kwallige stemme van de man, "Jongeman, hoe bevalt 't in Indië?"
Leo zeg één woord. "Rot."
"Zo," de kolonel schamper, "Zo."
"Zozo!" döt Leo hum nao.
"Zo," zeg de kolonel dan, "Zeg jongeman waor woon ie in Holland?"
Leo kek verwonderd. "In Naaldwiek."
"Zo," zeg de kolonel. "En hebt ze daor in Naaldwiek een reisclub of zo."
"Nee," antwoordt Leo niet begriepend.
"Dan mag ie wel bliede wezen. Ie hadden nooit zo'n mooie reis naor 't butenlaand kunnen maken, zoas ie now ekregen hebt en nog wel gratis."
Ienene is 't doodstille. Gien soldaot beweg. De sigaretterook blef roerloos hangen. Leo kek de kolonel recht an en zeg hard en dudelijk: "Ie vergist oe kolonel. Wij hebt veur die reize wel betaald. Mit twei doden. Kiek mar."
't Blef stille. De kolonel trekt wit weg, dreit hum umme en löp vut.
Van opzied kek hij Leo an. Hij zet de gleensternde traonen in Leo's ogen. Mit een toegeknepen keel knikt hij Leo bemodigend toe.

 Zowat veertig jaor is 't elene. Now zet hij Leo weer veur hum. 't Is net of Leo hum uutneudigend ankek. Morgen zal hij hum beslist bellen.

 

Asielzeuker

Ontheemd

zwart, kroeshaorig

jonggien,

dat zo longerend

en tegelieke

zo schrikachtig

oogt.

o jonggien

hoe moet ie oe veulen

tussen mèensen

die oe

allent mar

gedoogt.

Gepubliceerd 28-5-1991

 

oen verdreet

dan, oen betraonde ogen

die krampachtige glimlach um oen mond

ik probère oen blik te ontwieken

'k stare hulpeloos naor de grond

trachte helpende woorden te vienden

- wil echt by oe wèzen in oen verdreet -

was 't mar èven mien haand op oen scholder,

verdomme, mannen onder mekaar, waorumme toch neet?

en as et dan töt oe deurdringt

dat ik oen traonen heb ezene,

dan zeg ie zachte: 'det rèern van my

praot er mar niet over, tègen gien ene.'

bij 't ofscheid; wy staot dichte by mekaar

-'k zul oe zo an kunnen raken -

zeg ik stumperig: ‘laot de mood niet zakken,

probèer der wat van te maken.'

mar dan ineens slao ik mien arm um oen scholders

en drok oe hèel even tègen my an

oe ankiekend, heur ik mien schromme stemme:

‘morgen? good? morgen kom ik wèer an.'

 

Roet, december 1985, januari/februari 1986

 

Een leuk gesprek

"O Kees, fijn daj ekomen bent," begroet de hoogblonde gastvrouw hum en ze drukt drei keer heur lippen op zien wangen. Hij schenkt heur een verlegen glumlach en lat hum mit een glas sherry in de haand overspeulen deur 't onopholdelijk gezoem van de gesprekken. Det soort gesprekken waormit mèensen op recepties heur waor maakt uut angst veur een inzinking.
"Ik heurde van de gastvrouw dat ie as militair in Indië ewest bent," heurt hij de sonore stem van een forse, griezende man naost hum.
"Ja, zowat drei jaor," zeg hij nikkoppend.
"Waor heb ie ezeten?" vrag de man belangstellend.
"West-Java, Midden Java, 't meeste op Midden Java," antwoordt hij.
"Ie deenkt zeker nog vake an die tied?"
"Och ja, 't was een guerillaoorlog, 't is now zowat veertig jaor elene, mar 't is net asof 't alsmar dichterbij komp," zeg hij haost verontschuldigend.
"Begriep ik," de èernsachtige stemme van de man.
Hij holdt zien blik gericht op een schilderij an de mure tegenover hum.
"Nooit weer terug-ewest?" wil de man weten.
"Nee, 't is er nooit van ekomen," antwoordt hij stoer glumlachend.
"Zölf ben ik een weke eleden wèer-ekomen van een maond vakaansie in Indonesië. Prachtig laand. Ik kwame daor nog in de kunde mit een kapitein van 't Indonesische leger. Hij vertelde mij, dat hij as vrijheidsstrieder op veertienjaorige leeftied deur de Nederlaandse militairen gevangen eneumen was en gemarteld. Een Nederlaandse sergeant had hum laoten ontvluchten. Hij meende dat die sergeant Mulder heette. Hij zul die sergeant graag nog ies willen spreken. Die kapitein had now 't commando over zo'n moordbrigade. Ie hebt zeker wel ies elezen over die moordbrigades op Java en Timor?" Verstard kek hij de man an. Hij veult 't hart in zien keel bonzen en knikt ondudelijk. "Moechtar.....Achmed Moechtar heette die kapitein," zeg de man nog.
"Interessant.... ja heel interessant," mompelt hij binnensmonds.
"O daor, een schoolvriend van mij," röp de man uut, "ik spreek oe misschien nog wel."
Hij knikt ofwezig tegen de rugge van de man die vut löp. Veur 't raam staart hij de zomertuun in. 't Komp hum allemaol wèer veur de geest.

Meert '48. As sergeant is hij gedetacheerd bij een peleton op een theeonderneming in de bargen boven Bandoeng op West-Java. Heur commandant is luitenant Vrinten, een rechtlijnige, kille man. Een patrouille brengt op een middag een gevangene binnen; een Javaanse jonge. Hij is erbij as Vrinten en een Soendanese soldaot de jonge verheurt.
De snauwende vraogen van Vrinten. De jonge zeg dat hij veertien jaor is, Achmed Moechtar het en niks te maken hef mit de vrijheidsstrieders. De Soendanees slat en stompt de jonge in zien gezichte. Bloodspatten. De jonge hef een bloodneuze. De Soendanees trekt de jonge gemeen an zien haor. De jonge gilt het uut van de zèerte. Hij kan 't niet meer anzeen, is ervan overtuugd det de jonge onschuldig is.
"Verrek, stop daormit, wij bent toch gien S.S.ers," schrouwt hij mit een overslaonde stemme. 't Krietwitte gezichte van Vrinten. De grijns op 't gezichte van de Soendanees.
Verdomd, ze stopt.
Op bevel van Vrinten, brengt de Soendanees de jonge naor één van de bijgebouwen van 't plaantershuus.
De volgnde morgen zeg luitenant Vrinten tegen hum: "Sergeant Mulder breng dat zwartjoekel weg. Ie wèet wel naor 't ravijn, op de vlucht, oké?"
De jonge en hij op de achterbaank van de jeep. Het dicht-eslagen opgezwöllen oge van de jonge. Opgedreugde bloodspatten op 't broene bovenlichaom. Tien meter veur 't ravijn lat hij stoppen. Hij lop mit de jonge naor 't ravijn. Achter een rotsblok, uut 't zicht van de chauffeur, zakt hij op een knei. Hij peutert het touw um de polsen van de jonge lös en zeg dan: "Achmed joh, weg! Lopen!"
Het verbaasde zwarte oge. Achmed treuzelt. Döt een paar passen. Begunt dan te rennen. Hij schöt. Drei vuurstoten. In de richting van 't kolkende water onder in 't ravijn.
"'k Mut er vandeur, nog een vergadering, misschien kome wij mekaar nog wel ies tegen," heurt hij de stemme van de man achter hum.
"Ja....ja, wie wet," wet hij in de warre uut te brengen.
"Wat leuk zeg, Eddie en ie, Indië, ie hadden zeker heel wat te bepraoten?" de altstemme van de gastvrouw.
"Ja, o ja, 't was een leuk gesprek," voegt hij heur stoer glumlachend toe en hij brengt mit een trillende haand het glas naor zien mond.