Naarding, Jan (1903-1963)

Jan Naarding is geboren op 21 juni 1903 in Noord-Slien. Hij hef studeerd an de Riekskweekschooul veur onderwiezers in Grunning en in de meitied van 1922 is e slaogd veur zien onderwiezersexaomen. Hij studeerde wieder veur de heufdakte en veur de akte Fraans L.O. Naarding is zien loopbaon begonnen as tiedelijk onderwiezer an de schooul in Noordscheschut in de gemeeinte Hoogeveen. Datzölfde jaor hef e een beneuiming kregen as meester in Woldendörp in Grunnegerlaand. Van 1923 tot 1939 hef e veur de klas staon in Hoogkerk, de leste dreei jaoren as heufd. Die schooul in Hoogkerk drag nog altied zien naom. 

In 1927 is Naarding trouwd met Hillegonda Schaap oet Roon. Zij was schoouljuffer. Ze hebben dreei dochters kregen; Hilda, Betsy en Henny.

Naarding had veul belangstelling veur geschiedenis en veur de Nederlandse letterkunde; eerst hef e de akte M.O. geschiedenis haold en in 1939 hef e zien doctoraol exaomen met gooud gevolg oflegd. In 1939 is e ok beneuimd as leraor an de Rieks H.B.S. in Almelo. Daor is e tot 1945 bleven. Vanoet Almelo redigeerd'e 't Maondblad Drenthe en warkt'e met an de Studiekring D.H. van der Scheer, daor 't Drents Genootschap oet vortkommen is. In 1945 is e leraor worden an de Rieks H.B.S. in Assen. 't Stun Naarding meraokel an om in 't haart van de previncie, die hum zo nao stun, waarken te muggen. In Assen hef e Gerard Nijenhuis nog in de klas had.

In 1947 is e promoveerd tot Doctor in de Letteren op zien belangrieke proefschrift: Terreinverkenningen inzake de dialectgeografie van Drenthe; De Drenten en hun taal. In september 1959 is Naarding wetenschappelijk heufdambtenaar an de Rieksuniversiteit in Grunning worden. Hij was daor verbonden an 't Nedersaksisch Instituut onder Professor Heeroma.

Naarding hef hum ok altied drok maokt om de spelling van de Nedersaksische streektaolen. In 1953 hef e metwaarkt an de Eversloo-Vosbergenspelling. Bij dizze spelling hebben aal klaanken een eigen letter. De meeiste mèensen vonden 't risseltaot te stoer om te lezen en dizze spelling is ok allennig mor bruukt in de oetgaove ‘Daod en Dreum' van Jan Naarding zölf. Laoter hef Naarding in Oeze Volk, jaargang 3 (1959), pagina 81 vv., nog weer spellingveurschriften geven in de tekst: Hoe moet wij 't Drents schrieven?'

Op 20 juli 1963, net zestig jaor old, is e nao 'n körte zeeikte oet de tied kommen.

De Drentse Schrieverskring hef hum nao zien dood eerd met een bundel verzaomeld wark: Oet Jan Naardings hof. Een keur oet 't wark van dr. Jan Naarding, bij 'n kanner gaard deur leden van de Drentse Schrieverskring.

Zien wark is slim veulziedig. Hij wus veul van Drenthe, van 't Drèentse volk, van de geschiedenis, de levensgewoonten en gebruken en benaom van de taol. Boetendes is Naarding van grote beteeikenis west veur de erkenning van het Drèents as minderheidstaol en veur de Drèentse spelling. Zien wereld was die van 't dörp, waor of 't boerenleven overzichtelijk en vertrouwd was. Het aal mor achteromkieken, de wèens naor vrouger, hef ok zien holding tegenover de neie tied bepaold. Het metwaarken an Duutsgezinde tiedschriften in de oorlog hef hum in opspraok brocht. Laoter, doe e de Germaonse mythe deurkreeg, kwam e bij oet zien dreumwereld. Deur het schrieven van verzetsgedichten kwam e in opstaand tegen het geweld van de Duutse overheersers.

Naarding bruukt in zien gedichten veul olde woorden, vaok allitererend, het riem is strak-traditioneel. Terugkiekend op het boerenleven in 't kleine dörp, dat model steeit veur 't bestaon. Dat kuj ok lezen in 'Ik wol, wij waren nog klein', dat een bewarking is van een gedicht van de Platduutse dichter Klaus Groth.

 

Ik wol, wij waren nog klein

Ik wol, wij waren nog klein,
Wat was tòèn alles groot!
Wij zaten op de toen,
Waes 't nog? De lucht was rood;
En an de lucht de stille maon,
Die lacht' oes vrund'lijk an.
Wat hew dat maolen zien,
Daenks daor nog wal ies an?

Waes nog, hoe stil 't dan was?
Gien bladtien was er reur.
Zo stil is 't jao nooit maer,
Het raoschert non aait deur.
Dan klunk een aol' harmonika
Gin in het duuster van
een hof. Dat was meziek!
Gien maesch, die 't zo nog kan!

Mangs as wij op de toen
Stil keken naor het licht,
Dat oet de aole hoezen scheen,
Dan dee wij d' ogen dicht.
Dan was er vree diep in oes hart;
Kaold luup je over d' hoed.
Hej dat nog wal ies 'n keer,
En in je hals zo'n kloet?

Ik wol, wij waren nog klein,
Toen was de wereld groot.
Wat was toen 't leven mooi,
Zo zunder zörg en nood.

 

Vraoge

Bij ´t henbrengen van een vrund

"Op de weerumreis koj dus an,"
hef' mij de dag derveur nog schreven.
"'t Hef allang ies wezen zuld,
en aaltied is 't er weer bij bleven!"

Maor, al hoe geern da'k wol, ik kun
't verachtig waor die dag niet wachten,
want aanderworens mus ik hen
dat neuger was nao mien gedachten.

Hie hef die middag - 't weer was mooi,
'k kwam toch niet meer - de motor kregen.
Doe, bij dat blokhoes, onverdachts
stuurd' hum de dood een trein integen.

Kepot stao'k bij zien graf. In 't hart
he'k zeert van twiefel, stillijk klagen:
Zint wij het die de pèerde ment,
of veurt oes 'n aander op de wagen?

Uut:  Daod en dreum (Spelling anpast)

 

Oompien

Doe vaoder störf nam moeder d'leid' in handen.
't Land weur behartigd, 't vie kreeg zien gerak,
want hie, de aoldste jong, dee 't volle wark van mannen:
dat was zien plicht: elk vun jao dat het sprak.

Nog kind in kracht leerd' e de lasten dragen
veur breur en moeder; ieder ha' 't zo daon!
Zo gung zien jonge tied. Nooit zul e zuk beklagen,
want zunder wark en zörg' hadde jao gien bestaon.

Op 't wasschup van zien breur zadde stil hen, onwennig;
't Wark ha' zien lichem, zörg zien hart verzoord.
De schik der gasten muuk hum stor, ienkennig;
d'Echo van wichterlach hevve in draank versmoord.

Zie trouwden erbijin, zien breur en 't jonge vrouwgien,
want moeder, aold en of, kun 't wark niet langer an;
Breur kreeg zo zuuties-an oet moeders haand het touwgien;
De leid' heurt jao in handen van de getrouwde man.

Bij winterdag een stee bij 't vuur um zuk te warmen,
Waor de kleinste kinder klautert op zien schoot,
Die met verloop van tied van oompien 't goed zult arven;
Knecht in zien eigen hoes, dat blivve tot de dood.

Oet:  Daod en dreum. Tekst omspeld.

 

't Paosvuur

(naor G. Gezelle)

Non zit de zun
Alweer hoog an de hemel;
Non komp de kracht lös
Van 't neie jaor!

Haol holt en help 't oes
Op hoge hopen!
Haol holt en help oes
Pak 't Paosvuur met an!

Vlieg dan op, vlammen
Vleugels van 't veurjaorsvuur.
Vlieg op dan, vlammen,
Pak 't Paosvuur an!

Heur, hoe het hoelt en döt,
zie, hoe de vlammen vreet;
Heur, hoe het hoelt en döt
Deur 't dreuge holt!

Haol dus en help oes
't Holt op een hoge hoop;
Haol holt en help oes!
't Paosvuur möt an!

Uut: Daod en dreum

 

Gezang 282

Blief bij mij, Heer, want d'aovend komp mij nao
't Twiedonkert allerwegens, blief bij mij, Vao!
As al 't geluk bezwik, all' hulp is wied,
Verlats Do mij in 't dichtste duuster niet.

De blui van 't levend is maor zo kört van tied.
Geluk en glorie, alles wordt men kwiet,
Niks is bestendig en nargens vindt men steun.
Blief bij mij Heer, da'k an Dien scholder leun.

Dij heb ik neudig, aaltied, dag en nacht,
Want Do allén gefs mij veur 't leven de kracht,
Starkt' um Dien weg deur hoog en leeg te gaon.
Blief bij mij Heer, laot mij achter Dij staon.

Gien vijand vrees ik, as Do veur mij sties;
All' nood duur 'k an, as Do maor met mij gies;
De dood zölfs mist dan alle schrik en plaog';
Blief bij mij Heer, da's alles, wa'k Dij vraog.

Hol Do Dien kruus mij hoog veur 't donkernd oog,
Mien locht op 't duuster pad, dat leidt umhoog.
Nevel en nacht trekt op, de dag wordt nei ...
In Dood en Leven, o Heer, blief Do bij mij!

Oet: Jan Naardings hof, Haren, 1964

 

Hie was een Drentse Mister
wus alles van oez' volk
en 't is nog of e gister ...
tóch is e bij oes bleven
zien aodem is er nog -
bleef stillijk um oes zweven ...
tè vrog, naor dat wij dachten
- wat is nou zestig jaor? -
zo véúl nog te verwachten,
zo mennig mus nog klaor.

Deur Roel Reijntjes (in woord vooraf in ‘Oet Jan Naardings hof')