Veenstra, Jan (1951)

Jan Veenstra is geboren op Noordscheschut in 1951. Hij is opgruid in de jaoren zestig en daor binnen in zien waark de sporen van te zeein. In zien verhaolen zit ok veul zölfspot. Hij hef een slim grote fantasie en hij kan zien geveuilens van lust en onlust smaangs slim overdrieven. Benaom om de verhaolen die gaon over zien leeifie oet zien jonge jaoren, Alie Bekelaar, lach ie je de buus oet. Een veurbeeld van zun verhaol is Zwummen in het Linthorst Homankanaal, In 1997 won Veenstra de SNS-literatuurpries. Een jaor laoter kwam der een bundel verhaolen oet met de titel: Die nacht een feest. In juni 2004 kwam Veenstra met de eerste Drèentstalige speurdersroman: Tammo Tiesing en het liek op zolder. Dizze eerste Drèentse speurdersroman speult in ’t rustige dörpie Langevelde, dat opschrikt wordt deur een liek op de zolder van het gemientehoes.

Nao verscheiden baanties was Jan Veenstra vanof 1978 groepsleider bij de Mesdagkliniek in Grunning. Studeerde an de Sociale Academie. In 1982 veurlichter bij de gemiente Grunning en daorna bij een grote energieleverancier.


Jan Veenstra hef op veul terreinen actief west in de Drèentse culturele wereld. Hij hef met Albert Haar, Marga Kool en Dick Blancke een jaor of wat De Hunebed Turbo Show maokt en hij was mede-initiator van de Taaltheaternacht in Emmen. Jan Veenstra woont saomen met de Drèentse schriefster Marga Kool. In de maande met heur en zanger Geert-Jan Brader hebben ze een aovendvullend programma dat Taanden van de Tied’ heeit en waor ze met optreden in heul Drenthe.

Streektaalactiviteiten: Veenstra schreef veur Radio Noord; maakte het dreiboek veur de film Tweitalig, columns veur regionale kraanten en radio. Wieder satirische teksten, parodiën as Oes Roet, diverse tenielstukken en liedteksten veur zangers as Egbert Meijers en het Duo Karst. Hij organiseerde bij-ienkomsten van Nedersaksische schrievers an weerszijden van de Nederlands-Duutse greins. Dit leidde tot de oprichting van Diesel, de plattduutse tegenhanger van het Drentse Roet en het Grunningse Krödde.

Veenstra debuteerde met verhalen in Oeze Volk. Vanof 1982 bijdragen an Roet daorvan hij tussen 1984 en 1998 ok redactielid was. Zien wark is te vienden in diverse bloemlezings. In 1997 kreeg hij de SNS-literatuurpries.

Boekpublicaties:

  • Zangeres van zulver (novelle, Zuudwolde, 1989),
  • Die nacht een feest en andere verhalen (Zuudwolde, 1998)
  • Tammo Tiessing en het liek op zolder (speurdersroman, Zuudwolde 2004).
  • De zomer van '59 (Groningen, 2007,Nederlandstalig)
  • In 2009 schreef Jan Veenstra samen mit Ton Peters het boekenweekkedo veur de Drentse Boekenweek: Dörpsstraot, oes dörp.

Van Jan Veenstra is in opdracht van Stichting Drentse Taol een schrieverspetret op DVD maakt.

Jan Veenstra leverde een bijdrage an de drie mini-uutgaves die het Huus van de Taol bij speciale gelegenheden uutegeven hef: Vueltaol (2009), Mag Majesteit hier wel wonen (2013) en Deurtrappen! Op fietse deur Drenthe (2014).

 

Drentse liefde

1. De hunebedbouwers
Ik weet het zeker en butendes, ik bin een kenner en een Drent. De Drenten bint het hartstochtelijkste volk van de wereld. Hoe kan het aans dat mij mangs midden op de dag lange stikvlammen deur de pokkel trekt en in mien kop alles plek mak veur een dondernd staccato: BE-MIN, BE-MIN, BE-MIN.

Maor buten die momenten van raozende passie komp mien onderzukende giest mangs in de bienen. Waor ligt de wortels van mien romantiek? Bin ik een uutzondering of bint alle Drenten zo? Waren zij altied al zo? Ik lig op de boek in de kamer en blader deur een geschiedenisboek. Mien aosem stoekt bij de foto van een hunebed. Zulden ze toen ok al? Mien verbielding komp reur.

Ik zie het kleine hunebedbouwersdörpie rustig liggen wachten op het duuster. Het wark is daon en de hunebedbouwers zit tevreden veur de hutten de zunne nao te kieken die het moeras inglist.
‘Huh', zeg vrouw Geugies. ‘Ik krieg het kold.'
‘Wat doej ok in zoe'n flintertie', zeg heur man. ‘Ie hebt toch een kaste vol berenvellen.'
‘Pff', blas vrouw Geugies. ‘Allemaol van veurig jaor.'
Dat is niet hielemaol wat ik zuuk en daorum verplaats ik mij naor de open plek tussen de hutten waor het grote vuur al braandt.
Alleman kös een plekkie en in de ogen van de hunebedbouwers bruit verwachting. De baos drag heur mit diepe stem zien minnedichten veur en leg het zaod veur anminnig getierelier. As daornao de zanger Egbert zien melancholische liefdesliedern zingt, trekt er een kroepnevel van zuut gejuchter in de harten van dit ontvankelijk volk.
Ok bij Henk en Ans. Ze gaot nog niet zo lange mit mekaar. Ans is het mooiste, het lieftalligste, maor ok het miest verlegen maagie van het hunebedbouwersdörp. Op korfbal bint ze mit menaar in de kunde ekomen.
Veur een maond mussen ze uutspeulen tegen Blauw-Wit en veur de weerumreize vreug Henk of Ans mitrieden wol op zien neie os. Zij nikkopte verlegen, maor heur ogen gluiden. Henk hef de os laoten raozen en brullen. Het biest klabienderde vort en scheurde mit een rotgang de bochten deur. Ans greep Henk um de middel en schrouwde in zien oor:
‘Dat giet lekker! Hej hum opevoerd?'
's Aovends hadden zij stiekem verkering.
Henk schudkopt. Verteerd deur verdriet zit hij daor an 't vuur. Ik leef mit Henk mit. Mangs had ik het ok stoer as het maagie van mien dreum bij een aander op de Puch zat.
Henk zien probleem is de Knoert. Hendrikus Johannes Alidus Wildeboer, mit de bijname de Knoert vanwege zien strakke pokkel.
Veur een week of wat hef de Knoert Ans bij het dobbeln ewunnen. Goed, heur va was stomdronken toen hij Ans inzette, maor verleuren is verleuren en zölfs de baos mus toegeven dat in de liefde en het spel alles mag.
Hoe zij ok reerde, Ans mus bij de Knoert intrekken en zien berenvellen wassen. Daags mag zij de hutte niet uut, behalve veur bosschoppen en alle aovends zit zij naost de Knoert an 't grote vuur. Ok vanaovend zit het arme maagie naost die grote macho, die lomperd, die heur mangs roegweg op de kneie trekt en dan an heur zit.
Henk zit aan de aandere kaante van het vuur en kik wat toesterig veur hum uut.
Ik snap dat. Al mien opgekröpte verdriet um Alie Bekelaar die mij indertied ofetroggeld is en die mij zitten leut mit de herinnering an maor ien smok waor ik nog zoveul meer in de zin had! Wat heb ik mij niet hartstochtelijk op de literatuur estort. Wat heb ik niet koortsachtig Lady Chatterley's Lover deur zitten bladern van liefdesscène naor liefdesscène um in elk geval de theorie machtig te worden. Bij elke neie passage rezen in het gistingsproces van mien erotische verbielding Alie's börsten tot woeste heugtes vol verrukking. Wellust donderde mij as een carbidbusse deur de hoed en ik gung alvast taandenpoetsen um overal op veurbereid te wezen.

Toen kwam die blonde rotzak. Die miegerd mit zien gespierde pokkel en zien geld, zien zeilboot en zien Berini. Wie wil der nou op een Berini?
‘Kom op, Henk. Houwt hum der iene veur', fluuster ik.
Henk komp in 't èende en löp vastberaoden op de Knoert of. De gesprekken verstomt. Alleman vuult het ankommen. De veerkracht van de Drentse hartstocht op leven en dood tegen de dommekracht van het oerwezen. ‘Wat woj mit heur?', grauwt Henk tegen de Knoert. En hij wis naor Ans. ‘Willen?' mompelt de Knoert verbaosd. In romantische zaoken is hij wat van traog van begrip. Zien moe zee vrogger al: ‘Het is maor goed dat oens ventie zo stark is, want hij hef gien wiskundeknobbel.'
‘Och,' zeg de Knoert, ‘wat ik mit heur wil? Nou, wat mij zo in de zin komp.'
Dat wordt zien undergang.
‘Pak dat zwien, Henk,' schrouw ik mit het zwiet veur de kop. Ik raom um mij hen en steut de kop venienig tegen een bijzettaofeltie.
Intussen is Henk de Knoert an-evleugen. In hiete raozernij bookt hij in op de vleisbulte. Een rechtse hoek, een linkse, een opstoot en dan een serie op het lief, die de Knoert de aosem nemp. Hij waankelt, lat de dekking zakken en mit een machtige linkse directe slat Henk zien rivaal tegen de vlakte. Alleman stiet op de stoelen en joelt en fluit as de scheidsrechter hum uuttelt en de hölpers hum vortdraagt.
‘De Champ', fluustert Ans, as zij Henk in de narms glist.

Mu, maor deurtrökken van geloksgevuul lig ik op de vloerbedekking. Dat ik daor van of mag stammen! Ik zet stoel en het bijzettaofeltie weer rechtop. Mien ego siddert van hunebedbouwerstrots en op mien kop gruit een bult. Een eretieken. Een liefdesrelikwie.

Oet: Die nacht een feest

 

Zangeres van zulver (twei fragmenten)

Opvallend hoe dit dörp op twei gedachten hinkt. Elke maol as ik hier koom zie ik de twiefel gruien in bakstien en beton.
Halfweg het umringende plattelaand ontgruid, is het dörp niet bij machte stad te worden. Hoe graag de regenten van dizze gemiente ok wilt, het lukt niet goed de speuren van het dörp te verbargen achter de facades van de neie tied.
Of is dat allennig mien bield? Kan wezen dat ik nog altied achter de hoogbouw en de bonte kunststofgevels de olde Heufdstraot zie.
Op die lange kalme straot hebt tweiderangs ontwarpers een stroom clichés lös-elaoten. Winkeliers die stuk veur stuk benauwd waren um veur olderwets versleten te worden hölden verbouwingsopruming en lèuten heur een eigentieds gedrocht ansmeren.
Nargens is een oorspronkelijk idee zichtbaor. Gien gebouw dat dwars de tied trotseert in kontrast mit aosembenemende verneiingsdrift. Het is allemaol konfektie, van de blombakken in het voetgangersgebied tot an het karakterloze gemientehuus. En het voldöt an alle veurschriften van bouwambtenaar Kosse.
Ik kreeg een brief van Kosse. Hij had er een anvraog veur een bouwvergunning bij edaone. Of ik die maor even wol invullen.

Vanuut de stad kwam ik weerum naor dizze streek.
Misschien was het niet allennig dit huus mit het grote atelier dat mij trök, maor wol ik ok wat weervienden van het onbekommerde kienderleven. Niet zo wied hier vandaon lag indertied die kleine veilige wereld van mien eerste ontdekkings: een woonkeuken, een huus, een arf mit grös en later ok een dörp.
Toen was het een onbevangen expeditie. Nou is het zuken tegen beter weten in. Niet iens umdat dit dörp wat wiederop lag, ok niet umdat alles hier zo veraanderd is, maor veural umdat mien verholding mit dit laand tweislachtig weur toen ik het in de loop van de jaoren echt leerde kennen. Ik wil en kan het niet zomaor wegstrepen uut mien leven, maor ik zal mij ook nooit naor dit laand schikken.
Mangs is dit kleinschalige boerengebied mit gruun waor aj ok kiekt mij te harmonisch. Het ontbreken van schrille kontrasten mak mij neerslachtig. Het dooft mien gedachten en ideeën.
Dan gao ik er een poos vandeur. Op reis, wied vort van dizze stee, kiek ik um mij hen um te zien of het mij daor beter bevalt. Ik geniet van nei uutzicht, van alles wat mien giest prikkelt, maor tot dusver kun ik ok overal zunder al teveul spiet weer ofscheid nemen.
Misschien is die definitieve plek der niet. Kan wezen dat niet de bestemming, maor enkel het reizen het doel is van mien bestaon.
Ok hier zul ik weg kunnen. Niet zomaor, niet zunder aorzeling, dat weet ik en daorum hol ik het nog an. Zolang ik niet liever naor een aandere stee weerum koom, pak ik hier elke maol mien tassen weer even uut.
Waorum bewaakt dit laand zien harmonie zo streng?
Zeker, het is gastvrij veur een inschikkelijk lief, maor achter die bomen en briede daken ligt scharpe klauwen op de loer naor opstaandig vleis.

Oet: Zangeres van zulver

 

Tammo Tiesing en het liek op zolder (stukkie)

...... ‘Een wending', zee Tammo. Hij nam heur haand veurzichtig in zien haand, maor veur hij wieder praoten kun, gung de tillefoon.
Ruth nam op. Ze luusterde verwonderd en mitien ok bezörgd.
‘Gien idee', zee ze. Ik bin al vrog wegegaone en ik heb niks an hum emarkt. Lichtkaans dat Tammo wat wet. Hij zit hier. Za'k hum oe geven?'
Ruth steuk de tillefoonhoorn naor Tammo. Jan Kees veur oe. Ep schient weg te wezen.'
Tammo nam de hoorn over. Jan Kees klunk minder ambtelijk as aans.
‘Ep is nog niet thuss ekomen vanaovend. Antje belt overal hen. Ze is hielemaol van slag. Kuj oe veurstellen. Hef Ep vanmiddag nog wat ezegd? Hej wat bezunders eziene?'
‘Mij ducht van niet', zee Tammo. ‘Nee, ik gung as leste. Op Ep nao dan. Toen ik vortgung zee hij dat hij Alex Warmels van P&O nog verwacht had, maor die was al verdwenen en daorumme zul hij ok zo gaon.'
Jan Kees bromde wat. ‘Zul hij argens in een café zitten? Of zokswat?'
Tammo lachte. ‘Bel Henneman even en Wolter Wolters. Dan weej het. Maor Ep is gien man veur het oetgaonsleven. En as ie bedoelt te vraogen of hij argens achter de vrouwlu an zit? Casa Bianca? Nee, daor geleuf ik niks van. Maor wacht ies. Hij wol nog een memeo schrieven. Over vrijdagsmiddags. dat gien meinse op het gemientehuss meer tot vief ure warkt. Daor meuk hij hum drok over. Hej al ekeken of Ep niet gewoon an 't wark is. Dommiet zit hij nog dapper achter zien buro.'
‘Nee', zee Jan Kees, ‘zien vrouw hef hum vanzölf proberen te bellen. Butendes is Tinus nog wezen kieken. Ep zien buro was operuumd, zien kaste op slot en zien jasse en aktetasse waren vort.'
‘En zien fietse?'
Ep kwam al een maond of wat niet meer op de fietse', zee jan Kees.
‘Dat wus ik hielemaol niet.'
‘Hij preut er niet over. Aambeien.'
‘Dan maj het zien as een veurrecht dat hij oe dat verteld hef.'
Jan Kees zuchtte even. ‘Ik weet het van Antje. Wat deink ie trouwens van het hiele gedoe?'
‘Ik neem an daj het niet over de aambeien hebt', bromde Tammo. ‘Ep kan argens vaste zitten. In een lift of aanswat.'
Laot wij het niet hopen', griezelde Jan Kees. ‘Trouwens... ik wil niet neisgierig lieken,
maor wat doej op oen verjaordag um dizze tied bij mien secretaresse?'
‘dat giet oe niks an', lachte Tammo.
Toen ze weer an taofel zaten vreug Ruth wat hij ervan vund.
Tammo trök een diepe rimpel in zien veurheufd. ‘As hij op weg naor huus een ongeluk ekregen had, was hij nou al wel evunden. Lichtkaans is hij er vandeur. Waj wel ies leest: dat iene even een pakkie sigaretten gung kopen en toen mit de noorderzunne is vertrökken. Zukkende bouwt argens aans een nei bestaon op en ie heurt er nooit weer wat van weer. Ep zul trouwens wel een brief sturen. Of een dikke stapel memo's.
‘Daor was hij de man naor.'
‘Was?'
‘Zee ik was?

Oet: Tammo Tiesing en het liek op zolder



Media