Streektaolmeziek

Der is in Nederland, en dus ok in Drenthe, niet zoveul bekend van liedties in de streektaol oet het verleden. Aw de geschiedenis ies induukt, ziew dat der weinig schriftelijk overleverd is.
Tot de 16e ieuw waren de plattelandsgemienschappen beheurlijk isoleerd en op zölfveurzie­ning insteld. In de zestiende ieuw nam de macht van steden toe en an de mondelinge overle­vering kwam zachiesan een èende. De opkomst van het drukwark speulde daorin een belangrieke rol.
Het èende van een tiedpark van mondelinge overlevering in de vörm van liedties wordt markeerd, deur het in 1544 verschenen Schoon Liedekens-Boeck, beter bekend as het Antwerps Liedboek.
De reden waorum zo weinig liedties in de streektaol oet het verleden overleverd bint, lig in het feit dat men wel in de streektaol preut, maor men zung in het Hollaands.
Oet het jaoren­lange veld­wark van mensen as Tjaard de Haan en Ate Doornbosch is bleken dat der weinig bewaord bleven is in de streektaol.
In diel twei van ‘Onder de Groene Linde’, een publicaotsie van het P.J. Meertens Instituut oet het wark van Ate Doornbosch (1926-2010): “De meeste liederen zijn overgeleverd in het Nederlands, niet in het dialect. Dat moet toegeschreven worden aan de enorme invloed van gedrukte bronnen zoals liedboeken en liedblaadjes.

Streektaolmeziek is gien etnische meziek
Oet het boetenlaand ken wij meziekstijlen en -soorten waorin de teksten in een streektaol zungen wordt. Van de Samen boven in Finland tot an de Siciliaonen toe wordt zungen in de eigen taol. Wij herkent daorin elementen die wij as typisch veur die cultuur anduden kunt. De Joik is typisch veur de Sami in Finland. De krullende melodielijnen in de Ierse meziek bint typisch Keltisch. De polyfonische zang is typisch veur de schaop­her­ders van Sardinië.

Is der Drèentse streektaolmeziek as herkenbaore etnische cultuur?
Het antwoord daorop is: Nee. In Drenthe, Frieslaand, Grunning en Limburg bestiet gien dudelke etnisch herkenbao­re cultuur, die zuch under­scheidt van aandere Nederlandse cultuur. Der is gien dudelke Grunningse, Limburgse of Drèentse etnische groepering, zoas dat bijv. wel 't geval is bij de Samen, Basken, Catalanen of Schotten. Gien etnische cultuur en dus gien etnisch meziekgenre. Het is de streektaol die de regionaole meziek zien regionaole identiteit gef. Daormet kreg die streektaol een biezundere betiekenis veur dizze vörm van cultuur.

Wat is de betiekenis van meziek in de streektaol?

Allereerst is streektaolmeziek een opvallende exponent van regionaole cultuur.
De streektaol, die wal ies anduud wordt as een draoger veur regionaol cultureel senti­ment hef een extra betiekenis, die je in het Nederlands niet antreft.
De streektaol hef een informeel, groepsgebunden, intiem, affectief karakter. In die taol maok je diel oet van een aandere - vaok ervaort mèensen dat as een intiemere - gemien­sc­h­ap. De streektaol sprek de mèensen, de luusteraor op een aandere wieze an. Het gef meer waarmte, zegt sommige lu. Aandern zegt, dat in de streektaol meer emotie zit. Een lied in de streektaol grep je eerder achter 't vestie as 'n lied in het hoge.

Kleinkunstachtig

In Drenthe was het rippertoire van oldsher veural kleinkunstachtig: duo's en trio's. Groepen as De Bekketrekker, De Triantha's, Duo Karst, Duo Dampo, Harm & Roelof. Zie zungen of zingt over 't algemien liedties over herken­baore, vaok wat humoristische en absurde siteaotsies die zuch miestal in de dörpssaomenleving of op het plattelaand ofspeult. En daor is niks mis met.
In de eerste oorlogswinter van 1940 richtte Peter van der Velde het Bonte Bitse Cabaret op. In de oorlog weur de B.B.C. verbeuden, umdat ze zuch niet wolden ansluten bij de Kulturkammer. Nao de oorlog - umdat der veul vraog was naor dit soort vertier – weur het met veul succes weer opricht under de naom Cabaret Bekketrekker. Zie traden in het hiele noordoosten van Nederland op. Peter van der Velde weur nao ienige tied opvolgd deur Bareld Lunsche.
Peter van der Velde pakte laoter met zien vrouw Alke de draod weer op en meuk undermeer de lp Noordenveld.

Een groep die in het Noorden hiel arg bekend weur dankzij de RON (Regionale Omroep Noord) en het Drents pregramma, waren De Thriantha's. Dizze groep hef schitterend wark maokt en daorvan bint een koppeltie opnaomes bewaord bleven. De groep weur opricht veur het Drentse pregramma van de RON in het begun van de jaoren 50. Zie speulden dan een klein half uurtie liedties in het Drèents! Laoter traden zie ok op in bekende radiopregramma's in Hilversum, bijv. In de groene Kalebas van de VARA. De Thriantha’s waren de eerste groep oet het noorden die deurdrung in Hilversum.
In de Thriantha's zaten u.a. Tony van der Veen (programmaleider van de RONO), Eddy Kamstra, Henk van Dijk, Jan van Dijk, Jaap Dubbelboer, Siep Kooi en Bakkie Scholten en ok zangeressen as Heleen van Meurs en Kitty van Wijk.

De jaoren tachtig

Duo Karst
In de jaoren tachtig kwam de zaok reur. Drèentse aovends met Marga Kool, Roel Reijntjes en Duo Karst trökken volle zaolen. Het Duo Karst weur wereldberoemd in Drenthe.
Het 'kraontie­spottencircuit' kreeg gestalte. Jaorenlang weur het pebliek in de Drèentse dörpen bediend met 'De Drèentse Aovend'.
Een aovend van vermaok, waorin literatuur, humor in de vörm van conference (veul humor, want het mot wal ontspannend blieven) en meziek.
Dizze formule hef jaorenlang het succesnummer van de streektaolbeweging west.

Dat het Duo Karst zo beken­d weur, har lichtkans drei redens:

  •  heur beschaofde en herkenbaore rippertoire, op een professionele wieze braacht;
  •  een gruiende belangstelling bij het pebliek veur de 'eigen cultuur';
  •  zowat gien concurrentie in Drenthe.

Turf Jenever Achterdocht
Op 13 jannewaori 1980 weur opricht de verening: Turf Jenever Achterdocht.
Elf jongern oet Schoonebeek en umgeving met as ien van de doelen behold van het Drèents eigene. Het medium dat zie daorveur gebruukten was meziek: (hard)rock-theater in ‘t Drèents. Heur rippertoire was van en veur jongern. De groep richtte zuch veural op de bestuur­ders van gemienten en previncie. Zie schreven daorveur brieven naor de gemienteraoden en pervinciaole staoten, waorin ze pleitten veur het (her)invoeren van de streektaol in de raodsvergaoderings. In veul gemienteraoden weur oetgebreid risselveerd. Het previnciaole bestuur zörgde zölfs veur een primeur. Zie reageerde naomelijk met een brief in de streektaol naor TJA.

Kritisch, satirisch en ironisch was de anpak. Dick Blancke was sikketaoris van de verening TJA. Wieder haj under andern Klaas Brouwer en Harry Pol, studenten in Grunning en Cor Doevendans, tegenwoordig bestuurslid van het Huus van de Taol. Volgens de recensies van Jacques d'Ancona vuul het zwaor tegen: “Een groot gezelschap, veel instrumenten, veel stemmen, maar muzikaal tamelijk minimaal van schakering, arm van teksten en met een zwaartillende dikdoenerige presentatie die niet gearmd ging met sterke ideeën.”

Hunebed Turbo Show.
In Zuudwolde waren Marga Kool en Albert Haar actief. Daor gruide zukswat as een centrum van de Drèentse cultuur.
Legendarisch en maor bij een kleine groep insiders bekend was de Hunebed Turbo Show. Een pregramma met literatuur, kleinkunst, meziek en theater en dat prissenteerd in een cabaretachtige vörm. Audiovi­suele producties weurden maokt en de bielden van dizze videofilms weurden ofspeuld tiedens de 'Show'. An de Hunebed Turbo Show weur wieder metwarkt deur Jan Veenstra en Dick Blancke.

Muziek understeunt de tekst
De streektaolmeziek van de jaoren tachtig gung over 't algemien over herkenbaore alledaogse din­gen. Der was gien streektaolmeziek as kunstvörm waor te nimmen, waor de tekstdichter/com­ponist zuch veroorloofde um of te wieken van het gangbaore, het op gezelligheid en vermaok van het pebliek gerichte. Dat was in die jaoren 80 in de Drèentse streektaolme­ziek niet an de orde. Gien schokkende teksten, gien underwarpen die taboe waren. Gien sex en drugs en rock and roll in de Drèentse meziek. Het waren aalmaol brave Drèentse jongs en wichter die meziek meuken in de streektaol.

De ienige oetzundering in de jaoren 80 was TJA.

De meziek weur gebroekt as 'n middel um de tekst te understeu­nen. En was dus na­u­we­lijks van be­tie­ke­nis. Dat is opmarkelijk, aj het vergeliekt met de veule te underschei­den vörms die aj in de jaoren tachtig in populaire meziek an­tröffen. In de streektaol gien disco, house of rap, gien punk, blues, jazz of pop.

De jaoren niggentig
In de jaoren niggentig wordt meer en meer dudelk dat eigentiedse meziek zuch ok lient veur streektaolteksten.
In 1994 - in het kader van een dialectenquete van de Stichting Nederlandse Dialecten - kwam het volgende liesie nog op batterij as het giet um de bekendste streektaolartiesten:

  • Ede Staal - Grunning
  • Duo Karst
  • Duo Harm en Roelof
  • Normaal - Achterhoek
  • Egbert Meyers
  • Ab Drijver
  • Duo Dampo
  • Tuutjefloiters - Grunning
  • Duo Henk en Sietske Bloemhoff - Stellingwarf
  • Duo Hiddink en Schreurs - Twente

Maor vanof halverwege de jaoren 90 was der een geweldige toenaome an meziek in de streektaol en begunde der zo staodigiesan ok meer verscheidenheid te kommen.
Met previnciaole en landelijke priezen veur Rowwen Hèze en SKIK (Zilveren Harp en de SNS Bank Drenthe Cultuurpries veur Muziek in 1997) weur understreept dat streektaolmeziek vastere voet an de grond kregen hef in Nederland!

Nao 2000
In 2006 wordde de SDMM (Stichting Drentse Muziekmaatschappij) opericht.
Het doel van stichting was um mit name jonge musici en tekstschrievers te stimuleren um hoogwaardig nei Drentstalig liedrepertoire te maken. In 2007 wordde een eerste cd uutebracht, in 2008 een tweede en in 2010 een daarde cd. Verleg oen grèens, zing ok ien’t Drèents, SDMM 1, SDMM2 en SDMM 3.


Op 3 september 2010 stopte de Stichting Drentse Muziekmaatschappij. Op hetzelfde moment nam het Huus van de Taol de activiteiten over. Kort daarna werd Bert Kamping anesteld als Muziekmitwarker. Vanof 2012 organiseert het Huus van de Taol i.s.m. RTV Drenthe het Drents Liedtiesfestival. Ingezunden liedties en teksten wordt beoordeeld deur de muziekwarkgroep van het Huus van de Taol. De tien uuteindelijk geselecteerde liedties magt mitdoen an het Drents Liedtiesfestival dat live uutezunden wordtdeur RTV Drenthe.