Bewust van de vingerafdruk van je taal op Volta Beilen

Nieuwe invulling zorg voor meer kleuring van het vak Nederlands

Vanaf 2026 worden de kerndoelen (doelen die een leerling haalt om te bewijzen dat een vak beheerst wordt) binnen het voortgezet onderwijs herzien.  In die nieuwe kerndoelen ligt de nadruk meer op samenhang, dus niet enkel los de vaardigheden lezen, schrijven, luisteren en spreken, maar  meer thematisch en inhoudelijk leren.

Bewust Drents

Reden voor docenten Matijs Lips en Simone Pluim van Volta Beilen om voor de examenklassen TL een module over taalbewustzijn te ontwikkelen. Het Drents heeft er een duidelijke plek in gekregen.

In de lessenreeks staat een vraag centraal: ‘Welke rol speelt taal in relatie tot mijn eigen identiteit en die van mijn omgeving?’ Leerlingen maakten eerst een eigen taalvingerafdruk, waarmee ze in beeld brachten welke talen ze waar gebruiken, of in welke situatie.  Ze beschreven zichzelf, noteerden zinnen die ze automatisch gebruiken in huis, op school, bij vrienden, online of in formele situaties. Daarmee toonden ze welke talen, taalvarianten en emoties  een rol spelen.

Gastles

Een gastles Drents van Arja Olthof, streektaolfunctionaris bij het Huus, was onderdeel van de module. Tijdens de les kwamen leerlingen ‘in de kunde’ met het Drents, met taalvariatie en de geschiedenis en ontwikkeling van het Drents. Daarna vertaalden ze in een verdiepingopdracht het gedicht ‘Vrumde’ van Gerard Nijenhuis in het Nederlands. Daarbij ontstonden levendige discussies over woordkeuze en betekenis.

Creatief taalonderzoek

Verder kregen leerlingen de opdracht zelf een Drents gedicht te schrijven, of een gedicht in Standaardnederlands over de Drentse cultuur. De resultaten zijn ontroerend en veelzeggend.

Tot slot deden leerlingen een mini-taalonderzoek, waarbij ze uit die mogelijkheden konden kiezen: interview een ‘Drentspraoter’, een taalexpositie maken over taalvariëteit in Drenthe of  een onderzoek naar Drents in de openbare ruimte, met daarbij een creatieve opdracht om het Drents te promoten. Hieruit kwam spontaan een promotievideo veur een nieuw verzonnen woord, ‘sukkelduuk’.

Niet overal hetzelfde

In de evaluatie gaven leerlingen aan dat ze de module waardeerden met een 7,5. Hun antwoorden op de vraag wat het meest waardevolle was:

• ‘Dialect is meer dan streektaal, er zit een hele geschiedenis achter. Het verbindt ook mensen.’
• ‘Dat er meer verschillende talen zijn in je eigen omgeving dan je denkt.’
• ‘Het meest waardevolle was het taalonderzoek, want daar zie je hoe ik ben en wat ik waar ze, bij bepaalde mensen. En dat ik niet overal hetzelfde ben.’
• ‘Ik heb veel geleerd over het taalonderzoek, omdat ik niet veel wist over de Drentse taal, en niet besefte dat het eigenlijk best mooi en bijzonder is.’

Taal recht doen

Voor de docenten was de module een inspirerende kennismaking met de nieuwe kerndoelen. Door vanuit samenhang en betekenis te werken zijn leerlingen niet alleen meer betrokken, ook kregen ze zelf inspiratie en  richting voor hoe ze wieder willen bouwen aan hun onderwijs. Ze blijven het vak Nederlands verder ontwikkelen, zodat het recht doet aan taal in al haar rijkdom.